تاريخ حديث شيعه از آغاز سده چهاردهم هجرى تا امروز - وفايى، مرتضى - الصفحة ١٩١ - چهار قواعد فقه الحديث

كتاب‌ نزهة النظر فى غريب النهج و الأثر، در سال ١٤٢١ ق، در ٩٤٨ صفحه توسط مؤسّسة المعارف الاسلامية در قم منتشر گرديد. اين كتاب، حاوى لغات غريب‌ نهج البلاغه‌ و كتب اربعه حديث شيعه است.

مؤلّف، پس از ذكر ريشه لغات غريب، ابتدا حديثى را كه شامل مشتقّات آن لغت است، بيان نموده و سپس، توضيحات برگرفته از منابع لغوى را به تناسب ذكر مى‌كند و چنانچه حديثى دربر گيرنده مشتقّاتى از آن لغت بوده، به عنوان مؤيّد ذيل آن آورده شده است. صرف‌نظر از كاستى‌ها و اشتباهات محتوايى و مطبعى موجود در اين كتاب و همچنين، فقدان فهارس فنّى لازم، تلاش وافر مؤلّف در تدوين چنين اثر مفيدى، درخور تحسين است.

چهار. قواعد فقه الحديث‌

قواعد فقه الحديث يا در واقع، روش‌شناسى فهم حديث، يكى از شاخه‌هاى مهم دانشِ فقه الحديث (يا دراية الحديث به معناى عام آن) است و در آن، از مباحثى چون:

نقل به معنا در احاديث، تعارض احاديث، نَسخ در احاديث، تقيّه، و شناخت شرايط صدور و ... بحث مى‌گردد.

دانستن و به كار گيرى اين قواعد، در تفسيرِ بهتر و فهم عميق‌تر متون حديثى، حائز اهمّيت بسيار است.

با توجّه به خيزش بلند در سده‌هاى يازدهم و دوزادهم هجرى براى فهم بهتر حديث و تأليف آثار مهمّى در شرح و تعليقه‌نويسى بر احاديث، و با تأمّلى در اين آثار، برخى از قواعد و روش‌هاى فهم حديث را مى‌توان از لابه‌لاى اين شروح و تعليقه‌ها و نيز مباحث اصول فقه، استخراج كرد، گرچه هر يك از مؤلّفان آنها به راهى رفته‌اند و ديدگاه خاصّى را غلبه داده‌اند.

با اين كه اين بخش از علوم حديث از اهمّيت ويژه‌اى برخوردار است، امّا آثار مستقل و جامع در اين زمينه، بسيار اندك است و پيشينه همين چند اثر موجود هم به‌