تاريخ حديث شيعه از آغاز سده چهاردهم هجرى تا امروز - وفايى، مرتضى - الصفحة ٢١ - جوامع بزرگ حديثى

فصل دوم: متون حديثى‌

جوامع بزرگ حديثى‌

پس از وفات شيخ طوسى رحمه الله در سال ٤٦٠ ق، تا امروز، هيچ كتابى به اتقان، توثيق و صحّت كتب اربعه شيعه، يعنى: الكافى‌، كتاب من لا يحضره الفقيه‌، التهذيب‌ و الاستبصار، تدوين نشده است. بعد از شيخ طوسى تا حدود يك قرن، ديگر خبرى از تدوين مجموعه‌هاى حديثى نبود و حالت ركود و فترتى پيش آمده بود كه يكى از دلايل آن را سيطره و تسلّط علمى شيخ طوسى در بسيارى از علوم، بخصوص فقه و حديث بر شمرده‌اند. مقبوليت مطلق وى در جهان شيعه نزد علما و محدّثان و عموم مردم، چنان بالا گرفت كه دو اثر ارزنده وى را از اركان چهارگانه يا كتب اربعه شيعه اماميّه دانستند و او را «شيخ الطائفه» لقب دادند و ديگر عالمان شيعى را ياراى مقابله با افكار و نظريات شيخ نماند و تا سال‌ها هر چه تأليف مى‌گرديد، بيشتر، تقليد و اقتباس از آراى او بود.

به دليل همين فاصله زمانى‌اى كه در تدوين كتب حديثى پيش آمد، قرون اوّل تا پنجم را اصطلاحاً «دوره متقدّمان» و پس از آن را تا پيش از قرن چهاردهم، «دوره متأخران» ناميده‌اند. اين روند ادامه داشت، تا اين كه ابن ادريس حلّى (م ٥٩٨ ق) ظهور كرد و او اوّلين كسى بود كه به نقد و جرح و تعديل آراى شيخ طوسى پرداخت و در حقيقت، راه تحقيق و نوآورى را براى ديگران باز كرد. او در مقدّمه كتاب‌ السرائر