تاريخ حديث شيعه از آغاز سده چهاردهم هجرى تا امروز - وفايى، مرتضى - الصفحة ١٤٤ - مرورى بر«تنقيح المقال»

قاموس الرجال‌، در چند مجلّد، منتشر گرديد. با وجود اين، اثر ياد شده، هنوز يكى از جامع‌ترين و پُر استفاده‌ترين آثار رجالى موجود است.

قاضى طباطبايى، در تأييد جامعيت و علميت آن، چنين گفته است:

اگر تنقيح المقال‌ با تهذيب و تنقيح و تحقيق و به اشراف جمعى از اهل فن، طبعِ دوم مى‌شد و اشتباهات آن در تعليقات رفع مى‌گرديد و به اغلب اعتراضات بى مورد صاحب‌ قاموس الرجال‌ اشاره مى‌شد و جملات وى با عبارات تلخ و بدون مراعات انصاف درباره‌ تنقيح المقال‌ روشن مى‌شد، كتابى رجالى مى‌شد كه از هر جهت، جامع و بى‌نظير بود.[١]

البته بحمد اللَّه، اين مهم، به همّت فرزند مؤلّف، شيخ محيى الدين مامقانى، جامه عمل پوشيد و چاپ منقّح آن، همراه با استدراكات جديد، منتشر گرديد.

مرورى بر «تنقيح المقال»

اين كتاب، اوّلين بار در سال ١٣٥٠ ق، در سه جلد رحلى در نجف، به چاپ رسيده و شامل شرح حال تعداد بسيارى از صحابيان، تابعيان و اصحاب ائمه و راويان شيعه تا قرن چهارم هجرى است و تعداد نام‌هاى ثبت شده در آن، شانزده هزار و ٣٠٧ نفر است.

ترتيب كتاب، بدين صورت است كه اسامى راويان، به ترتيب حروف هجا آمده و با شماره مسلسل، مشخّص شده است. مؤلّف، نخست به ضبط دقيق نام راوى و نام پدر و نسبت او پرداخته و با نقل اقوال مختلف در مورد او، به نقد و بررسى آنها پرداخته است. سپس تمامى مطالبى كه در كتب قدما راجع به آن عنوان آمده، نقل كرده و بعضاً به نقد آنها پرداخته است.

مؤلّف، مبانى و اصول و قواعد علم رجال را در يك «مقدّمه» و سى «فايده» در

[١]. دائرة المعارف تشيّع، ج ٥، ص ١١٢( به نقل از: تحقيق درباره اوّلْ اربعين حضرت سيّد الشهدا، ص ٤٣٥).