تاريخ حديث شيعه از آغاز سده چهاردهم هجرى تا امروز - وفايى، مرتضى - الصفحة ١١ - مرورى بر وضعيت سياسى - اجتماعى شيعه تا اوايل سده چهاردهم

فصل يكم: كليّات‌

مرورى بر وضعيت سياسى- اجتماعى شيعه تا اوايل سده چهاردهم‌

مراكز علمى شيعه كه بعدها به حوزه‌هاى علميه شهرت يافتند، اين افتخار را دارند كه توانسته‌اند با الهام گرفتن از مكتب غنى اهل بيت عليهم السلام فرهنگ بى‌نظيرى در تمام زمينه‌هاى علمى، اجتماعى و سياسى از خود به يادگار بگذارند.

مسجد النّبى صلى الله عليه و آله را مى‌توان نخستين مركز علمى شيعه در تاريخ اسلام برشمرد كه از نيمه دوم قرن اوّل هجرى تا اواسط قرن دوم، يعنى عصر امام باقر و امام صادق عليهما السلام رونق به‌سزايى گرفت. گرچه اين رونق، تحت فشار حكام عبّاسى كم‌رنگ شد، امّا در اوايل دوران غيبت صغرا، اين بار با گرايش حديثى دوباره جان گرفت‌[١] و تا نيمه دوم قرن چهارم، مكتب اهل حديث يا اخباريان نخستين، بر حوزه‌هاى علمى شيعيان، بويژه حوزه قم، سايه افكند.

با آغاز دولت شيعى آل بويه (٣٢١- ٤٤٨ ق) در ايران و عراق، مدارس شيعى در بيشتر بلاد اسلامى تأسيس گرديد و عضد الدوله بويه‌اى در ٣٦٧ ق، دستور طرّاحى‌

[١]. در همين دوران( ٢٩٧- ٥٦٧ ق) ظهور دولت اسماعيلى فاطمى و تسلّط آنها بر قلمرو وسيعى از بلاد اسلامى، از شمال افريقا تا جنوب اروپا، باعث گسترش مدارس و حوزه‌هاى شيعى گرديد كه نمونه بارز آن، ساخت دانشگاه الأزهر در قاهره به دستور جوهر صِقِلّى، سردار فاتح فاطمى، به سال ٣٥٩ ق، بود( دائرة المعارف تشيّع، ج ٢، ص ٨٩).