واژه تهليل ، مصدر است از ريشه «هلل» و به معناى بلند كردن صداست ، سپس اين معنا توسّع يافته و بر هر لفظ مشتمل بر حروف «هاء» و «لام» كه با صداى بلند ادا گردد ، اطلاق شده است و در توسّعى ديگر ، بر كاربردى مشابه نيز «تهليل» اطلاق شده است ، آن جا كه حتّى بالا بردن صدا هم در كار نباشد ، و از اين باب است كه كلمه توحيد (يعنى «لا إله إلّا اللّه ) «تهليل» ناميده مى شود . خليل بن احمد فراهيدى ، تهليل را اين گونه تفسير كرده است : تهليل يعنى گفتن «لا اله إلّا اللّه » و «استهلال» به معناى صداست . هر «لا اله إلّا اللّه » گويى ، خواه با صداى بلند بگويد يا آهسته ، مُهِلّ يا مُستهِلّ است . [١] همچنين ، گاه با مصدر جعلى «هَيلَلَه» ، به كلمه توحيد اشاره مى شود . جوهرى در اين باره مى نويسد : هَلَّلَ الرَّجُلُ ، يعنى : آن مرد «لا اله إلّا اللّه » گفت . گفته مى شود : «قَد أكثَرتُ مِنَ

[١] ترتيب العين : ص ٨٨٧ .[٢] الصحاح : ج ٥ ص ١٨٥٢ .