است . همچنين ، از خداوند متعال ٩١ بار با صفت «غفور» ، پنج بار با صفت «غفّار» [١] و يك بار با صفت «غافر» [٢] ياد كرده است ، كه اين همه در برخورد با خطاكاران ، حاكى از گستردگى رأفت و رحمت الهى است . با عنايت به آنچه در تبيين واژه «استغفار» آمد ، اين واژه در قرآن و حديث به معناى درخواست پوشش و آمرزش گناهان از خداوند متعال است . در اين باره ، چند نكته قابل توجّه است :

١ . روح استغفار

روح و حقيقتِ «استغفار براى خود» ، ندامت قلبى است ؛ زيرا تا انسان نسبت به خطاى خود نادم نباشد ، نمى تواند حقيقتا از خداوند متعال ، طلب مغفرت نمايد . امام رضا عليه السلام مى فرمايد : مَنِ استَغفَرَ بِلِسانِهِ ولَم يَندَم فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ . [٣] هر كس به زبانش استغفار كند در حالى كه پشيمان نباشد ، در حقيقت ، خودش را ريشخند كرده است . بر اين پايه ، امام على عليه السلام «ندامت قلبى» را يكى از ستون هاى توبه مى شمرد . [٤] نقش ندامت در تحقّق حقيقى استغفار و توبه ، تا آن جاست كه در حديثى از پيامبر خدا آمده است : النَّدَمُ تَوبَةٌ . [٥]

[١] غافر : آيه ٤٢ ، ص : آيه ٦٦ ، زمر : آيه ٥ ، نوح : آيه ١٠ ، طه : آيه ٨٩ .[٢] غافر : آيه ٣ .[٣] تنبيه الخواطر : ج ٢ ص ١١٠ ، كنز الفوائد : ج ١ ص ٣٣٠ ، بحار الأنوار : ج ٧٨ ص ٣٥٦ ح ١١ .[٤] ر . ك : ص ٥١١ ح ٩٠٨ .[٥] كنز العمّال : ج ٤ ص ٢٣٢ ح ١٠٣٠١ . نيز ، ر. ك : ميزان الحكمة با ترجمه فارسى : (توبه / پشيمانى ، نوعى توبه است) .