استعاذه ، در قرآن و حديث در قرآن كريم ، مادّه «عوذ» هفده بار به صورت هاى گوناگون به كار رفته است . اين كتاب آسمانى در چهار آيه با جمله «قُل أَعُوذُ» [١] و در چهار آيه با جمله «فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ» [٢] بر بهره گيرى از بركات ذكر «استعاذه» تأكيد دارد . استعاذه در قرآن و حديث ، در واقع ، نوعى استعانت انسان از آفريدگار جهان براى مقابله با آفات ، خطرها و دشمنان درونى و بيرونى است . گاه نيز استعاذه ، استعانت از برخى از صفات خداوند متعال براى مصونيت از آثار برخى از صفات ديگر اوست ، مانند آنچه پيامبر خدا به خداوند متعال مى گويد : أعوذُ بِرِضاكَ مِن سَخَطِكَ ، وأعوذُ بِرَحمَتِكَ مِن نَقِمَتِكَ ، وأعوذُ بِكَ مِنكَ . [٣] از ناخشنودى تو به خشنودى ات پناه مى برم ، از خشم و كينِ تو به مِهرَت پناه مى برم ، و از تو به خودِ تو پناه مى برم . پيش از ملاحظه آنچه در باره استعاذه در اين فصل آمده است ، توجّه به سه نكته ضرورى است :

١ . حقيقت استعاذه

حقيقت استعاذه ، اين است كه كسى خود را در پناه مستعاذ قرار دهد و اين ، گاه مادّى و گاه معنوى است . هنگامى كه انسان براى حفاظت خود در ميدان نبرد ، لباس ضدّ گلوله مى پوشد يا وارد سنگر مى شود ، خود را در پناه لباس ضدّ گلوله و سنگر قرار مى دهد ، كه اين ، استعاذه مادّى است ؛ امّا استعاذه معنوى ، حالت روانىِ ويژه اى است

[١] مؤمنون : آيه ٩٧ ـ ٩٨ ، فلق : آيه ١ ، ناس : آيه ١ .[٢] اعراف : آيه ٢٠٠ ، نحل : آيه ٩٨ ، غافر : آيه ٥٦ ، فصّلت : آيه ٣٦ .[٣] الكافي : ج ٣ ص ٣٢٤ ح ١٢ ؛ سنن الترمذي : ج ٥ ص ٥٦١ ح ٣٥٦٦ .