چرا كه توجّه علمى (آگاهى داشتنِ) او به همه چيز و همه كس ، يكسان است ؛ بلكه مقصود ، ياد كردن با نعمت و رحمت و احسان و رضوان است [١] و بدين سان ، مراتب نعمت و رحمتِ متقابل الهى نسبت به ياد كننده خود ، متناسب با مراتب ذكر اوست . هر چه ذكر ، عميق تر و گسترده تر باشد ، بركات الهى ، ذاكر را بيشتر فرا خواهد گرفت . بر اين اساس ، همه آثار و بركات ذكر كه در عنوان دوم به بعد از «بركت هاى ياد خدا» آمده است ، در واقع ، تبيين چگونگى ياد كردن خدا از ياد كننده خود و تشريح نعمت هايى است كه در نتيجه ذكر ، عايد ذاكر مى گردد .

٢ . نقش ياد خدا در آفت زدايى از زندگى

نخستين اثر ياد كردن متقابل خداوند از ذاكر ، آفت زدايى از زندگى اوست . همه آيات و احاديثى كه مى گويند ذكر ، شيطان را از انسان دور مى كند ، گناهان را پاك مى كند و بلكه به حَسَناتْ تبديل مى نمايد ، بيمارى هاى جان را درمان مى كند و دل را سالم مى سازد ، [٢] در واقع ، تبيين كننده نقش ذكر در رفع آسيب هاى زندگى اند .

٣ . نقش ياد خدا در سازندگى جان

اثر ديگر ذكر ، سازندگىِ جان و پرورش روح است . آدمى در پرتو ياد خدا ، دلش آرام مى گيرد ، سينه اش گشاده مى گردد ، روحش صيقل مى يابد و جانش زنده و قلبش آباد مى شود [٣] و بدين سان ، به كمالات والاى معنوى و مقامات بلند انسانى دست مى يابد .

[١] بقره : آيه ١٥٢ .[٢] ر . ك : ص ١٠٣ (ياد كردن خدا از ياد كننده اش) و ص ١٢٧ (فرود آمدن رحمت) .[٣] ر . ك : ص ١٠٧ (راندن شيطان) و ص ١١٣ (شفاى دل) و (بهبود دل) و ص ١١٩ (زدودن گناهان) و ص ١٢٧ (آمرزش خداوند) .[٤] ر . ك : ص ١١١ (آرامش دل) و (گشايش سينه) و (جلاى دل) و ص ١١٣ (زنده شدن دل) و ص ١١٥ (آبادى دل) و ص ١٢٧ (فرود آمدن آرامش) .