قرآن و اسرا آفرينش(تفسير سوره رعد) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٨٤ - بت پرستى چرا؟

گروه ديگر از بت پرستان نه تنها بتان را شفيع و وسيله تقرب مى دانستند، بلكه معتقد بودند تدبير جهان خلقت و اصلاح امور آفرينش به دست آنها سپرده شده است و آنها به عقيده بت پرستان موظف به تدبير اوضاع جهان و اصلاح امور بودند و روى اين اساس در برابر آنان گريه و زارى نموده حوايج و نيازمندى هاى خود را به آنها مى گفتند و با الحاح و اصرار شديدى از آنان مى طلبيدند كه نيازمندى هاى آنها را برطرف سازند.

آنان همان گروهى بودند كه بتان را «رب» و مدبر و مصلح جهان مى پنداشتند و به اصطلاح، در مسأله خالق بودن خداوند، موحد، ولى درباره ربوبيت وى مشرك بودند.

آيه مورد بحث، براى ابطال اين نظريه از دو راه وارد شده است و انديشه وجود تدبير را در بت ها، با منطقى استوار محكوم كرده است:

١. نخستين پايه تدبير اين است كه شخص مدبر بايد از دانش و قدرت و سرشارى بهره مند باشد و نفع و ضرر خود و موجود مورد تدبير خود را تشخيص دهد و در اين صورت مى تواند در پرتو قدرت خويش، جهان و يا بخشى از آن را اداره نمايد; ولى موجودى كه درك و شعور ندارد و اختياردار سود و زيان خود نيست چگونه مى تواند پروردگار و مدبر جهان آفرينش باشد.

در آيه مورد بحث به اين استدلال با جمله زير اشاره شده است:

(أَفَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَولِيَاءَ لاَ يَمْلِكُونَ لأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَلا ضَرّاً).

«آيا براى خود اولياى جز خدا كه اختيار سود و زيان خود را ندارند اتخاذ نموده ايد؟».

بر اساس اين منطق مدبر بودن بت ها، كه از هر نوع تصرف در جهان خلقت ناتوانند، باطل مى شود. آن گاه آيه براى روشن نمودن اذهان به بيان دو مثل مبادرت