قرآن و اسرا آفرينش(تفسير سوره رعد) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٦٠ - بررسى معناى استوا

تدبير، اطلاع از امورى است كه در جهان خلقت مى گذرد. به گواه اين كه در سوره حديد، آيه ٤، پس از جمله مورد بحث چنين مى فرمايد:

(... يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِى الارْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا...).[١]

«از آن چه در زمين فرو مى رود، يا از آن بيرون مى آيد و از آن چه از آسمان نازل مى گردد و يا به سوى آن بالا مى رود، آگاه است».

در پايان بايد توجه نمود كه هرگاه منظور از عرش آن نقطه از وجود مجرد باشد كه رشته تدبير جهان خلقت به آن جا منتهى مى گردد و آيينه تمام نماى جزئيات عالم آفرينش است در اين موقع استعمال لفظ «عرش» در آيه به مناسبت معناى اوّل (بلندى) است; زيرا يك چنين مقام و نقطه اى از وجود از نظر رتبه در درجه عالى و مرتبه بالاتر از عوالم ديگر قرار گرفته است.

و اگر مقصود از آن، مجموع عوالم مجرد و مادى و يا خصوص آسمان ها و زمين باشد، به مناسبت معناى سوم (ملك و مملكت) استعمال شده است; زيرا جهان آفرينش به طور مطلق و هم چنين همه كهكشان ها و سحابى ها ملك خدا و كشور وى بوده و حكمران بى معارض كشور وجود و يا آسمان ها و زمين ها و مدبر واقعى همه آنها، خداست كه همواره با قدرت بى پايان خود بر آن استيلاى مطلق دارد.

در هر حال اين كه برخى كوته نظران، آيه را گواه بر تجسم و يا جسم بودن خدا گرفته اند، علاوه بر اين كه مخالف دلايل قطعى عقلى و آيات ديگر قرآن است، از نظر بررسى مفردات و ظاهر آن نيز صحيح نيست.[٢]