انسان شناسى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٧٨
آنها را آگاه ساخت، (خداوند) فرمود: نگفتم من غيب آسمانها و زمين را مىدانم، و نيز آنچه را كه شما آشكار مى كنيد يا پنهان مىداشتيد، مىدانم.
با دقت در معنا و مفهوم بلند خلافت در آيه مزبور به جايگاه بلند انسان نزد خدا و عظمت وجود او پى مىبريم. درباره معناى خلافت گفتهاند: خلافت، جايگزينى چيزى ديگر را گويند، و خلافت و جايگزينى تمام نمىشود، مگر اينكه خليفه در جميع شؤون وجود مستخلف و آثار و احكام و تدابير او جانشين گردد. «١» به همين خاطر خلافت در اينجا (با توجه به دلايلى كه علما و مفسران ذكر كردهاند) جز جانشينى خدا در زمين نبوده است.
نكته ديگر اينكه، گر چه تمام خلافت الهى براى انسان نخستين، يعنى حضرت آدم (ع) ثابت شده است، اما منحصر به ايشان نبوده و عموميت دارد، و شامل انسانهاى بعد از او نيز مىشود. در اين صورت معناى تعليم اسماء به ديگران اين مىشود كه خداى تعالى استعداد فراگيرى اين علم را در انسانها به وديعه سپرده، بطورى كه آثار آن بتدريج و پيوسته در آنها ظاهر مىشود؛ البته به شرط اينكه خودشان شرايط لازم را كسب كنند.
گواه بر اين عموميت آيه ديگرى است كه مىفرمايد:
«وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الارْضِ» «٢»
و شما را جانشينان در زمين قرار مىدهد.