اصطلاح، «علم حصولى» مى‌نامند. دوّم: شناخت خداوند متعال بگونه مشاهده قلبى به اندازه ظرفيّت وجودى خود، يعنى اگر انسان در راه بندگى حقيقى و خالصانه خداوند قدم بردارد و با نفس خويش مجاهده كند و او را در تمامى امور به خشنودى خداوند متوجّه گرداند، كم كم پرده‌هايى كه بين او و خدا وجود دارد، برداشته مى‌شود، و به اندازه ظرفيّت وجودى خود، شناخت قلبى و حضورى به خداوند متعال پيدا مى‌كند. به اين شناخت «علم حضورى» گفته مى‌شود. قرآن كريم در آياتى به اين راه، اشاره كرده كه از همه آنها مهمتر آيه شريفه «يا ايُّهَا الَّذينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ ...» «١» مى‌باشد. انسان شناسى ٢١ چگونگى آفرينش انسان از ديدگاه قرآن ..... ص : ١٩ علّامه طباطبايى قدس سره در بيان آيه مزبور مى‌فرمايد: ترغيب خداوند مؤمنان را به ملازم بودن بر خويشتن كه همان حفظ كردن راه هدايت است، مى‌فهماند راهى كه لازم است انسانها بپيمايند، راه خويشتن است كه ايشان را به خداوند و سعادت حقيقى مى‌رساند. و نيز مى‌فرمايد: شناختن نفس بهترين شناختهاست، زيرا اگر چه شناخت آيات آفاقى و انفسى هر دو ما را به شناخت خداوند و اسماء و صفاتش راهنمايى مى‌كنند و در نتيجه ما را به چنگ زدن به دين حق و اصلاح نفس و اتّصاف به فضايل اخلاقى، هدايت مى‌نمايد، لكن شناخت نفس و قواى روحى و بدنى و حالات گوناگون آن و شناخت ملكه‌هاى‌