پيشگاه پروردگار جهان با ذلتِ عبوديت، و فقر بندگى محض در برابر عزت و بزرگى بى‌نهايت، و غنا و بى‌نيازى مطلق است. «١» ايشان درباره حقيقت عبادت مى‌گويد: حقيقت عبادت، يعنى اينكه بنده خودش را در مقام ذلت و عبوديت و توجه دادن خودش به مقام و عظمت پروردگار قرار دهد؛ پس حقيقت عبادت كه غرض نهايى آفرينش انسان مى‌باشد اين است كه بنده از خودش و از هر چيز ديگرى بريده شود و به ذكر پروردگارش بپردازد. «٢» بنابر اين، حقيقت عبوديت با همه مراتب آن، منتهى درجه تسليم انسان در برابر ذات پاك الهى و اطاعت بى‌قيد و شرط از او در همه زمينه‌هاست. عبادت و بندگى كامل كه موجب قرب انسان به خدا و رسيدنش به آخرين درجه ترقى و تعالى روحى و معنوى مى‌شود اين است كه انسان جز به معبود حقيقى، يعنى كمال مطلق نينديشد، و جز او را نپرستد، و هر چه غير اوست را فراموش كند، حتى خويشتن را، و محبت و دلبستگى به همه چيز و همه كس را از صفحه دل بزدايد، و چنان غرق در ياد و ذكر حق شود كه لذت انس با او سراسر وجودش را فرا گيرد، و حريم دلش فقط حرم خدا گردد. علل و انگيزه‌هاى عبادت‌ پس از روشن شدن فلسفه آفرينش انسان و حقيقت بندگى بايد بدانيم كه چه علل و انگيزه‌هايى موجب كرنش و تذلل انسان در برابر خداوند ا انسان شناسى ١٢٠ مظاهر طاعت و بندگى ..... ص : ١١٩