بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى - خطیبی کوشکک، محمد - الصفحة ٩٧

نظر اديان مطرود است مورد مطالبه مردم قرار مى‌گيرد و در جوامع غربى به آسانى مقبول گشته و قانون براى آن جعل و تصويب مى‌گردد.
پس اولين تفاوت جامعه اسلامى با جامعه مدنى اين است كه جامعه اسلامى خدا محور و دين مدار و دين داور است، اما جامعه مدنى انسان مدار و انسان داور است.
٢- ٢. دموكراسى و مردم سالارى دينى‌ از ديگر مبانى مهم جامعه مدنى، دموكراسى است كه البته اين اصل مورد پذيرش جامعه اسلامى نيز هست. با اين تفاوت كه در جامعه غربى مراد از مردم، مطلق خواسته‌ها و مطالبات آنهاست اما در جامعه اسلامى، مردمى سالارند كه دين باور باشند و مطالبات و خواسته‌هاى خود را در دايره احكام دينى و قوانين الاهى مطالبه نمايند.
٣- ٢. ليبراليسم‌ مبتنى بودن جامعه مدنى بر ليبراليسم يكى از وجوه افتراق جامعه اسلامى و جامعه مدنى است. ليبراليسم انواع متعددى دارد كه داراى جنبه‌هاى مثبت و منفى است. مهم‌ترين جنبه منفى ليبراليسم كه با اهداف و احكام جامعه اسلامى در تضاد كامل است تقدس زدايى و انكار وحى به عنوان سرچشمه مستقل آگاهى است. از اين رو ليبراليسم هيچ تناسب و سنخيّتى با اصول جامعه اسلامى ندارد.
٤- ٢. آزادى‌ آزادى نيز گرچه از عناصر مشترك ميان جامعه اسلامى و جامعه مدنى است اما مرز آن در جامعه مدنى تنها اضرار به غير و آزادى ديگران است. از اين رو در جامعه مدنى آزادى‌هاى مغاير با احكام و قوانين الاهى و ارزشى كه سبب اضرار به‌غير نباشد نيز مجاز است. در نتيجه آزادى به معنايى كه در جامعه مدنى روا است منتهى به نفى اصول اساسى دين مى‌گردد و تبليغ عليه دين را نيز شامل مى‌شود، در حاليكه آزادى در جامعه اسلامى علاوه بر محدوديت به اضرار به غير، محدود به احكام شريعت اسلامى نيز هست. تفاوت ديگر در اين زمينه آن است كه در جامعه مدنى مرز و محدوده آزادى به خطر افتادن‌