بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى - خطیبی کوشکک، محمد - الصفحة ٤١

علمى و عملى نامحدودى دارد، از كرامت و شرافت ذاتى برخوردار است، احياناً انگيزه‌هاى وى رنگ مادى و طبيعى ندارد، حق استفاده مشروع از نعمتهاى خداوند بدو داده شده است و در برابر خداوند داراى وظايف و تكاليف است. «١» ٢- ٤. رابطه خدا و انسان‌ در جهان‌بينى اسلامى هيچ گونه تقابل و ضديتى ميان خداوند و انسان وجود ندارد؛ بلكه انسانها اساساً تلاش مى‌كنند كه در يك حركت تكاملى خودشان را از لجنزار پست مادى بيرون آورده، به اوج نقطه رفيع كمالات، ارزشهاى والاى خدايى و تخلق به اخلاق و صفات الهى برسانند. البته انسان اين مسير تكاملى را به دليل آزادى و اختيار خود همراه با اراده و آگاهى طى مى‌كند و هرگز نيروهاى خارج از اراده انسان، به جبر او را به عبوديت خداوند سوق نمى‌دهند.
بنابراين، اين خود انسان است كه بايد خويشتن را از قيد و بندها رها سازدو با اراده‌اى كاملًا آزاد، ولايت و سرپرستى خداوند را بپذيرد [ولايت تشريعى‌] و در حالت اختيار و به دور از هر گونه اجبار و الزامى خود را نسبت به ولايت و قانون خداوند ملتزم بداند.
پس هيچ گونه تضاد و تعارضى ميان «خدا و انسان» در جامعه اسلامى تصور ندارد.
آرى از ديدگاه اسلام انسان موجود برجسته و ممتازى است كه با ديگر موجودات عالم تفاوتهاى كلى دارد و گل سرسبد عالم آفرينش است. اگرچه ماده اوليه او از زمين بوده «وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسانَ مِنْ طينٍ»» امّا تكامل نموده و به مرتبه‌اى رسيده كه داراى جنبه استثنايى گشته است و آن همان برخوردارى از «نفخه ربّانى»، و روحى خدايى است «وَ نَفَخَ فيهِ مِنْ رُوحِهِ» «٣» اين همان مرتبه‌اى است كه خداوند از آن به آفرينش ديگر و خلقت برتر تعبير كرده «٤» و خود را به عنوان بهترين آفريدگار تحسين نموده «٥» است.