بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى - خطیبی کوشکک، محمد - الصفحة ٨٤
مستقيم صورت بگيرد، يعنى تمامى شهروندان در كليه تصميمگيرىها دخالت بىواسطه داشته باشند، و يا به صورت غير مستقيم، يعنى از طريق نمايندگان منتخب باشد. مهم آن است كه هيچ كس نبايد از مشاركتهاى سياسى و اجتماعى محروم شود. همه اقشار و اصناف مردم از زنان و كودكان و بىسوادان و ... حق مشاركت دارند و بايد زمينه مشاركت آنان فراهم گردد.
١٠- ٤. برابرى و تساوى درباره اين مؤلفه ميان انديشمندان اختلاف نظر وجود دارد. برخى با تكيه بر عواملى همانند بينش افراد، اصل و نسب، تعليم و تربيت، تخصصهاى علمى، تكنيكى، نظامى و اينكه همه افراد از لحاظ استعداد و ذكاوت برابر نيستند، بر تفاوت ميان انسانها تأكيد مىكنند.
در مقابل، برخى استدلال مىكنند كه گرچه انسانها از جنبههاى گوناگون با هم برابر نيستند، اما از لحاظ اينكه همه انسانند، با هم برابرند. بنابراين بايد از جايگاه و موقعيت و احترام برابرى هم برخوردار باشند. از نظر اين گروه، همه شهروندان حداقل در زمينههاى ذيل بايد از حقوق مشترك و يكسانى بهرهمند باشند:
الف- برابرى سياسى: كه شامل برابرى در انتخاب كردن و رأى دادن و نيز برابرى در انتخاب شدن و نيل به مناصب سياسى- اجتماعى است.
ب- برابرى در مقابل قانون: يعنى همه در برابر قانون از حقوق مساوى برخوردار و از حمايت يكسان قانون بهرهمند باشند.
ج- برابرى فرصتها: يعنى اينكه هر فردى به تناسب قابليت و استعداد خود بتواند سلسله مراتب ترقى را طى نمايد و مانعى در راه او نباشد.
د- برابرى اجتماعى: در جامعه نبايد صرفاً طبقه يا طبقات مخصوصى حق فعاليتهاى سياسى- اجتماعى داشته باشند، بلكه حكومت دموكراتيك و مردم سالار موظف است شكافهاى طبقاتى را از ميان بردارد، و بر تفاوتهاى فرهنگى و ... چيره گردد، تا زمينه فعاليت همه تشكلها و طبقات مهيا باشد.