بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى - خطیبی کوشکک، محمد - الصفحة ٩٢

مى‌كند كه نسبت به نيازها و خواسته‌هاى او حساسيت دارد و نظام اجتماعى را در جهت برآورده شدن آن نيازها و خواسته‌ها سوق مى‌دهد.
ج- محور بودن عقلانيت جمعى: در جامعه مدنى عقلانيت جمعى فعاليت دارد و در تصميم‌گيرى‌ها و بررسى‌ها و ... معيار شناخت و داورى قرار مى‌گيرد.
د- كثرت گرايى اجتماعى: بدين معنا كه علايق و ذائقه‌ها، اميال و هواهايى كه به رسميت شناخته مى‌شوند، در عرصه‌هاى اجتماعى آزادى عمل دارند.
ه- نظارت بر قدرت سياسى: جامعه مدنى با ايجاد نهادهايى واسط ميان حاكميت و مردم حقوق اين دو را نسبت به هم تعديل مى‌كند، به گونه‌اى كه دولت نمى‌تواند حقوق مردم را ناديده بگيرد. به عبارت ديگر در جامعه مدنى هر فردى علاوه بر حيثيت حقيقى داراى حيثيت حقوقى نيز هست، و لذا افراد با داشتن اين خصوصيت از تعرض حاكميت مصونند و حكومت به سهولت نمى‌تواند دست تعدى به سوى حقوق شهروندان دراز كند.
و- حاكميت قانون: يكى از دستاوردها و كاركردهاى مهم جامعه مدنى پذيرش قانون و رعايت آن است، به طورى كه تمام تصميم‌گيرى‌ها و برنامه‌ها بايد بر اساس قانون طرح و اجرا گردد.
در يك جمع بندى مى‌توان گفت كاركردهاى جامعه مدنى به طور كلى سه قسمند:
اول: كاركردهايى كه به لحاظ انديشه دينى نه به طور مطلق مقبول و نه به طور مطلق مردودند، بلكه مشروط به رعايت اصول اوليه و ثابت دين اسلامند.
دوم: كاركردهايى كه مطلقاً مورد پذيرش‌اند و صد در صد مورد تأييد تفكر دينى‌اند.
سوم: كاركردهايى كه در انديشه اسلامى مطلقاً مردودند، زيرا كه با مبانى و اصول اجتماعى اسلام تعارض دارند. «١»