بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى - خطیبی کوشکک، محمد - الصفحة ١٣

فصل اوّل: ويژگيهاى جامعه اسلامى‌ اسلام به جامعه و روابط اجتماعى، اهميت بسزايى مى‌دهد، تا آنجا كه بسيارى از معارف اخلاقى و عملى در اسلام مشروط به جمع و جماعت است. بسيارى از فضايل اخلاقى و قوانين فقهى و عملى علاوه بر آثار فردى كه به همراه دارند، براى شكل‌گيرى هويت و شاكله جمعى جامعه اسلامى و حفاظت از آن مؤثرند. تعاليم اخلاقى مانند صداقت، خوش خلقى، خوش‌گمانى و اعتماد، امانتدارى، عفت و پاكدامنى، حكمت و دانايى، شجاعت، زهد و پارسايى و ... علاوه بر آثار فردى‌اى كه به ارمغان مى‌آورند، به شاكله و هويت جمعى جامعه نيز استحكام مى‌بخشند.
در برابر، رذايل اخلاقى علاوه بر آثار منفى در روند تكامل فردى، داراى آثار و نتايج تخريبى براى هويت و وحدت جامعه اسلامى هستند كه اتحاد و برادرى را خدشه‌دار نموده، صميميت و اعتماد را زايل مى‌سازند. از اين رو، اسلام آحاد مسلمانان را به تزكيه نفس و اجتناب از رذايل ترغيب نموده است.
در فروع دين و احكام عملى- اعم از عبادى و معاملى- نيز بُعد اجتماعى آنها مورد نظر شارع مقدس بوده است. به عنوان مثال نمازهاى جماعت، جمعه، اعياد فطر و قربان و استسقا (طلب باران) و نيز كفارات، آزادى بردگان، و واجباتى چون زكات، خمس، حج، جهاد و امر به معروف و نهى از منكر همه داراى روح جمعى هستند. اسلام از رهبانيت و عزلت و فرار از زندگى اجتماعى به شدت بيزار است، و پيامبر بزرگ اسلام (ص)، رهبانيت‌