بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى - خطیبی کوشکک، محمد - الصفحة ٣٨

به رسميت شناخته‌اند. از اين رو در فرهنگ كلاسيك غربى و در دولتشهرهاى يونان، برابرى و مساوات، تنها شامل كسانى مى‌شد كه صفت «شهروند» بر آنان اطلاق مى‌گشت. و از آنجا كه شهروندان تنها كسانى بودند كه به قلمرو سياسى دست مى‌يافتند- و اين امكان جز براى مالكان برده و اموال وجود نداشت- اكثريت مردم از حق شهروندى برخوردار نبودند.
امّا اصل مساوات و برابرى در فرهنگ و بينش اسلامى به گونه ديگرى مطرح است.
در منظر اسلام انسانها از نظر آفرينش الهى و در اصل خلقت خود بدون هرگونه قيد و شرطى كاملًا باهم برابرند، اين مساوات به گروه يا فرد خاصى انحصار ندارد لذا برابرى حقيقى و فطرى زيربناى «برابرى حقوقى» انسانها است و فرقى ميان امير و مأمور، رئيس و مرئوس، فقير و غنى، شهرى و روستايى، عرب و عجم، كوچك و بزرگ، سياه و سپيد، قوى و ضعيف و زن و مرد باقى نخواهد ماند و قانون نيز از همه به طور يكسان حمايت خواهد كرد.
در اسلام يك ملاك عمده براى برترى وجود دارد كه آن هم بر اختيار و انتخاب افراد و شهروندان مبتنى است. اين ضابطه الهى همان تقواى پروردگار است كه هر فطرت پاكى بر برترى آن مهر تأييد مى‌زند و خداوند سبحان نيز همين امتياز ويژه را صريحاً بيان مى‌كند. «١» پيامبر اكرم (ص) نيز هر گونه برترى را در ميان آحاد شهروندان جامعه اسلامى نفى نموده و تنها ملاك برترى را تقوا معرفى كرده است:
أَيُّهَا النَّاسُ، ألا إنَّ رَبَّكُم وَاحِدٌ، وَإنَّ أباكُم واحدٌ، ألا لافَضْلَ لِعَرَبِىٍّ عَلى‌ عَجَمِىٍّ، وَلا لِعَجَمِىٍّ عَلى‌ عَرَبِىٍّ، وَلا لِأسوَدٍ عَلى‌ أَحمَرٍ وَلا لِأَحْمَرٍ عَلى‌ أَسوَدٍ إلّا بِالتَّقوى‌. «٢» اى مردم، بدانيد كه پروردگارتان يكى است، پدرتان يكى است، بدانيد هيچ برترى‌اى براى عربى بر عجمى نيست، و هيچ برترى‌اى براى غير عربى بر عرب نيست، و هيچ برترى‌اى براى سياه بر قرمز و نه براى قرمز بر سياه جز به تقوا نيست.
٧- ٢- ٣. تعاون و برادرى: از اصول ممتاز و مختص جامعه اسلامى، اصل تعاون و برادرى است.