بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى - خطیبی کوشکک، محمد - الصفحة ٨٣

عملكردهاى دولت‌اند و حق استيضاح مديران جامعه را دارند، و از سوى ديگر وظيفه خطير وضع قوانين منطبق با مدنيت بر اساس خواست مردم را نيز بر عهده دارند.
٦- ٤. تشكل‌هاى مستقل‌ حضور تشكل‌ها و دسته‌هاى مستقل در جامعه مدنى به منزله سوپاپ اطمينانى براى تعادل حكومت و كارگزاران نظام است. اين تشكل‌ها از حقوق افراد و گروه‌ها دفاع نموده، و در مقابل اهمال و سستى‌هاى كارگزاران و مديران دولت اعتراض مى‌كنند. اين نوع تشكل‌ها عبارتند از: اتحاديه‌هاى كارگرى، جنبش‌هاى دانشجويى، انجمن‌هاى حقوق بشرى و ٧- ٤. رسانه‌هاى مستقل‌ در جامعه مدنى رسانه‌ها منحصر به رسانه‌هاى دولتى نيست، بلكه رسانه‌هاى مستقلى وجود دارند كه مى‌توانند انديشه‌ها و مطالبات افراد، گروه‌ها، احزاب و انجمن‌ها را انعكاس دهند. تكثر مطبوعات و رسانه‌هاى مستقل موجب تضارب آرا مى‌شود و به بارورى و توسعه فضاى فرهنگى جامعه كمك مى‌كند. لذا دولت‌ها بايد چنان شرح صدرى داشته باشند كه بتوانند رسانه‌هاى مستقل مخالف خود را تحمل كنند.
٨- ٤. اقتصاد آزاد از عناصر مهم جامعه مدنى حاكميت اقتصاد بازار است. دخالت دولت در اقتصاد جامعه مدنى بسيار كم‌رنگ است و بيش‌تر جنبه نظارتى دارد. زيرا بر اساس ديدگاه سرمايه‌دارى (كاپيتاليسم) دخالت دولت در اقتصاد (اقتصاد سوسياليستى) موجب فشار و تضييق شهروندان مى‌شود و از شكوفايى و بالندگى اقتصادى ممانعت مى‌كند. «١» ٩- ٤. مشاركت فعال شهروندان‌ از مهم‌ترين مؤلفه‌هاى ديگر جامعه مدنى مشاركت فعال و دخالت شهروندان در اتخاذ تصميمات سياسى، اجتماعى است. اين مشاركت ممكن است به صورت بى‌واسطه و