بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى - خطیبی کوشکک، محمد - الصفحة ٦١

سيد محمد باقر صدر (رض) ميان جامعه و حكومت اسلامى توافق ايجاد نموده و بر اين اساس، جامعه مدنى را چنين تعريف مى‌كنند:
... جامعه مدنى متشكل است از نهادها، مؤسسه‌ها و انجمن‌ها و احزاب و تشكل‌هاى خصوصى و مدنى مستقل از دولت جهت ساختن قوانينى كه اولا: در محدوده، «منطقةالفراغ» شريعت است.
ثانياً: در زمان‌ها و مكانهاى مختلف قابل تغييرند. «١» برخى ديگر با اشاره به انواع مختلف جامعه مدنى و جامعه دينى بر اين باورند كه جامعه مدنى به عنوان تشكل‌هاى مستقل ارادى و داوطلبانه با جامعه دينى به عنوان مجموعه افراد ديندار قابل جمع است. اما جامعه دينى كه به عنوان جامعه‌اى مقدس و داراى هويت مستقل از افراد، مقتضى جامعه توده‌وارى است كه اصولًا شهروندان آن ذره‌وار بوده و در نتيجه با جامعه مدنى غربى قابل جمع نخواهد بود. در اين ديدگاه دين به عنوان عامل فرهنگ و تمدن‌ساز همنوايى بيشترى با نهادينه شدن امور در جامعه دينى و رشد و توسعه تشكل‌هاى مذهبى دارد. «٢» ٣- ٢- ٢. سازگارى جامعه مدنى با انديشه سياسى امام خمينى (رض): گروهى از طرفداران جامعه مدنى در ايران، رويكرد سازگارى جامعه مدنى با انديشه سياسى امام (رض) را مبناى انديشه خود قرار داده، با اشاره به برخى واژه‌ها و مؤلفه‌هاى كليدى جامعه مدنى در آثار و كلمات امام (رض) مانند: مدنيت، حاكميت قانون و فرهنگ، مردم محورى بر اين باورند كه مى‌توان با مبنا قرار دادن انديشه سياسى امام راحل (رض)