بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى - خطیبی کوشکک، محمد - الصفحة ٨٠

كشيشان از راه‌هاى بسيار وقيح و نامشروع مانند فروش آمرزش‌نامه، صرف اموال و موقوفات كليسا براى منافع شخصى، و در نتيجه به وجود آمدن روحيه دنياگرايى و سوداگرى. علاوه بر مفاسد مالى، به فسادهاى اخلاقى نيز رو به فزونى نهاده بود. «١» ه- نهضت اصلاح دينى:
بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى ٩٠ ٦. اهداف و توصيه‌هاى جامعه مدنى و كاركردهاى آن ص : ٨٩ مفاسد گوناگون كليسا موجب برپايى نهضت اصلاح دينى شد و سبب گرديد انديشمندانى مانند مارتين لوتر (١٤٨٣- ١٥٤٦) به سمت حكومت كشانده شوند و از آنجا فرياد اصلاح‌طلبى سر دهند. اين نهضت در مذهب پروتستانتيسم برپا شد و منادى «خصوصى سازى دين» و اختصاص قلمرو دين به رابطه انسان با خدا و حذف دين از صحنه اجتماع گرديد.
البته پيش از لوتر كسانى مانند «دانته» و «ويليام اكامى» عليه مشروعيت حكومت كليسا و حتى امور معنوى تشكيك و تبليغ كرده بودند. اما رسوايى كليسا سرانجام كار را به اينجا كشاند كه مقرر شد «پاپ» تحت نظارت «شاه» انتخاب شود، دقيقاً برعكس سنت قبلى كه «شاه (قيصر) توسط «پاپ» انتخاب مى‌شد. بنابراين در اين دوره، سكولاريسم به معناى تفكيك دين از حكومت نبود، بلكه در واقع غلبه حكومت بر كليسا و محدود كردن حوزه نفوذ آن بود.
و- دوره روشنگرى (ظهور علم‌گرايى، عقل‌گرايى، فردگرايى): يكى از دوره‌هاى مهم در ظهور سكولاريسم قرون هفدهم و هيجدهم (دوره روشنگرى) است. در اين زمان نظريه حكومت خدا (تئوكراسى «٢») مورد شك واقع شد و در مقابل، نظريه‌هايى به ميدان آمد كه مشروعيت حاكميت را به آراى مردم منوط نمود، لذا حكومت از بالا به پايين، جاى خود را به حكومت دموكراتيك و از پايين به بالا داد. جان لاك (١٦٣٢- ١٧٠٤) بنيان گذار اين انديشه است.
در كنار اين جريان، رشد علوم تجربى در قرن هفدهم سبب بروز روحيه افراطى «علم گرايى» «٣» گرديد. اين علم زدگى افراطى كه مبتنى بر تجربه تنها بود، منجر به انكار