بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى - خطیبی کوشکک، محمد - الصفحة ٧٥

لوازم: ضد «وحدت گرايى» «١»، «انحصار گرايى» «٢»، «مرجعيت باورى و اقتدار گرايى» «٣»، .. «جمع گرايى» «٤»، «ارتجاع و واپس گرايى» «٥»، «نخبه گرايى» «٦» و «جبر باورى» «٧» ٤- ٢- ٣. نقد و بررسى اجمالى: ليبراليسم داراى جنبه‌هاى مثبت و منفى گوناگونى است كه توجه به آنها ما را در داورى درست در مورد مبانى جامعه مدنى يارى مى‌رساند:
الف- جنبه‌هاى مثبت ليبراليسم:
١- بيزارى جستن از قدرت خودسرانه و مستبد؛ ٢- اهميت دادن به حقوق بشر، حقوق سياسى- اجتماعى شهروندان، زنان، كارگران و ...؛ ٣- ارزش دادن به فرد انسانى و تلاش عقلانى و تسليم ناپذيرى وى؛ ٤- اعتقاد به آزادى توليد، توزيع، عرضه و تقاضا در ليبراليسم اقتصادى كه منشأ رشد و شكوفايى اقتصادى است.
ب- جنبه‌هاى منفى ليبراليسم:
١- تقدس زدايى: ليبراليسم معتقد است هيچ كس و هيچ چيز حتى آگاهى‌هاى وحيانى مقدس نيست؛ ٢- كوچك شمردن عاطفه: از آنجا كه ليبراليسم ستايشگر افراطى و شديد عقل و نافى قداست است، براى عاطفه و احساس عميق انسانى بهايى قائل نيست؛ ٣- ضديت با وحى و دين: ليبراليسم با شعار «جرأت دانستن داشته باش» و منحصر دانستن ابزار شناخت در عقل خود بنياد، منكر وحى، هدايت دينى، حقوق و امتيازات الاهى است؛ ٤- تسامح و روادارى: ليبراليسم با اين شعار كه «عقيده، برتر از انسانيت است» به نوعى تسامح در دين معتقد است و به انحرافاتى چون ارتداد و تغيير دين ملتزم است.