بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى - خطیبی کوشکک، محمد - الصفحة ٥٠

در برخى از روايات از نصيحت زمامداران به عنوان حق آنان بر مسلمانان ياد شده است:
قالَ عَلِىٌّ (ع): فَأَمّا حقى عَلَيْكُمْ: فَالْوَفاءُ بِاْلبَيْعَةِ، وَ النَّصيحَةُ فى الْمَشَهَدِ وَ الْمَغيبِ، وَ الإِجابَةُ حينَ أَدْعوُكُمْ وَ الطَّاعَةُ حَينَ ءآمُرُكُمْ.
اما حق من (حاكم) بر شما: وفا نمودن به بيعت، نصيحت (خالص بودن) در حضور و غياب، اجابت كردن وقت فراخوانى و اطاعت به گاه فرمان است.
٢- ٥. مشاوره با شهروندان‌ خداوند متعال در آياتى چند بر مطلوب بودن مشاوره و همفكرى صحّه مى‌گذارد. «١» جلال‌الدين سيوطى در باب مشورت پيامبر اكرم (ص) حديثى را بدين شرح نقل مى‌كند:
أمَّا أَنَّ اللّهَ وَ رَسُولَهُ لَغَنِيّانِ عَنْها (الْمُشاوَرَةِ) وَ لكِنْ جَعَلَها رَحْمَةً لِأُمَّتِى. «٢» (مسلم است كه) خدا و پيامبرش از مشاوره بى‌نيازند، اما خداوند به خاطر رحمت بر امت من، مشاوره را قرار داده است.
٣- ٥. مسئوليت عمومى مسلمانان‌ در حديث معروف «كُلُّكُمْ رَاعٍ وَ كُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَن رَعِيَّتِهِ. «٣»» به مسئوليت همگانى شهروندان جامعه اسلامى در مشاركت اجتماعى و عمومى تصريح شده است.
حضرت امام خمينى (رض) در اين باره مى‌فرمايد:
همه‌مان مسئوليم، نه مسئول براى كار خودمان، مسئول كارهاى ديگران هم هستيم. كلكم راع و كلكم مسئول عن رعيته، را همه بايد نسبت به هم رعايت كنند. مسئوليت من هم گردن شماست. مسئوليت شما هم گردن من است. اگر من پايم را كج گذاشتم شما مسئوليد، اگر نگوييد چرا پايت را كج گذاشتى! بايد هجوم كنيد، نهى كنيد كه چرا؟ «٤»