بررسى تطبيقى جامعه اسلامى و جامعه مدنى - خطیبی کوشکک، محمد - الصفحة ٤٩
ب- آيا شيوههاى موجود در جامعه مدنى غربى براى تأمين اغراض مذكور با همين هيئت و قالب در جامعه اسلامى قابل اجراست؟
آنچه از مراجعه به متون اسلامى به دست مىآيد اين است كه اولًا: آموزهها و سفارشات مدنىاى كه در متون اسلامى وجود دارد كه به پارهاى از توصيههاى مدنى غربى همنامى و همخوانى دارند كه به برخى از آنها اشاره شد.
و ثانياً: شيوه عمل به اين توصيهها مىتواند همان روشهاى موجود در مغرب زمين باشد، همانطور كه قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران الگوى معينى از مردمسالارى را پذيرفته است. «١» البته در بهرهگيرى از شيوههاى جامعه مدنى غربى بايد جرح و تعديلهايى را در آنها اعمال كرد و شكل مطلوب را از آنها به دست آورد. مثلًا عضويت در گروهها و احزاب كه شهروندان با لحاظ منافع و علائق خود مىتوانند به آن اقدام كنند، هيچ منع شرعى ندارد، زيرا از امور مباح است. اما دعوت اسلام به اتحاد و برادرى و دعوت به ايثار و فداكارى و سبقت در امور خير بستر و فضاى خاصى را براى تشكلها و احزاب و هيئتها ... فراهم مىآورد. «٢» اسلام با تأكيد بر پارهاى ارزشها، براى حراست از حدود الهى و شعائر دينى، ايجاد هر تشكل، انجمن و گروهى را مجاز نمىداند، مثلًا گروههايى كه اهداف غير اخلاقى و ضد دينى و ايجاد شكاف و نفاق در جامعه اسلامى را دنبال مىكنند حق فعاليت ندارند.
در پايان، تعدادى از توصيههاى مدنى مستفاد از آيات و روايات به اختصار بيان مىگردد:
١- ٥. نصيحت كارگزاران پيامبر اكرم (ص) مىفرمايد: ثَلاثَةٌ لا يَغُلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبُ امْرَءٍ مُسلِمٍ: اخلاصُ العَمَلِ لِلّهِ، وَ النَّصيحَةُ لأِئِمَّةِ المُسْلِمينَ، وَ اللُّزُومُ لِجَماعَتِهِمْ. «٣» سه چيز است كه دل مسلمان عليه آنها نيرنگ نمىكند: خالص نمودن عمل براى خداوند، نصيحت پيشوايان، و همراهى با جماعت مسلمانان.