به دليل انگيزه‌هاى فردى يا تأمين منافع شخصى نبوده، بلكه هر مسلمان در راستاى تكاليف شرعى و تعهد به دستورات دينى، بر خود واجب مى‌داند كه در قضاياى سياسى- اجتماعى مشاركت فعال داشته باشد. بنابراين دقت در احكام اسلامى گوياى اين حقيقت است كه اسلام يك دين به تمام معنا سياسى- اجتماعى است. «١» روايات فراوانى نيز بر ضرورت حضور مستمر آحاد مسلمانان در همه حوزه‌ها و صحنه‌هاى سياسى- اجتماعى دلالت دارند و همه امت اسلامى را در قبال كل جامعه اسلامى داراى مسئوليت بزرگ مى‌دانند، چنانكه گويى هر يك از شهروندان جامعه اسلامى خود زمامدار جامعه است. «٢» دوم- انتخاب مكتب مهم‌ترين نمود مشاركت مردمى: در جوامع مكتبى يا ايدئولوژيك همه يا بيشتر مردم، پس از پذيرش مكتب، نظامى را بر مبناى ارزشها و ضوابط آن پى‌ريزى مى‌نمايند. البته اين انتخاب بايد توسط مردم به صورت كاملًا آزاد و اختيارى صورت پذيرد و از هر گونه فشار و تحميلى به دور باشد. اين مطلبى است كه خداوند سبحان در آيه ٢٥٦ سوره بقره بدان اشاره فرموده است. «٣» بنابراين از ديدگاه اسلام در هر جامعه‌اى حق انتخاب مكتب، براى تمام افراد وجود دارد و هرگونه اجبارى براى تحميل هر نوع مكتبى غير قابل قبول است. «٤»