«كَمَثَلِالشَّيْطانِ إِذْ قالَ لِلْإِنْسانِ اكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قالَ إِنِّي بَرِي‌ءٌ مِنْكَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ فَكانَ عاقِبَتَهُما أَنَّهُما فِي النَّارِ خالِدَيْنِ فِيها وَ ذلِكَ جَزاءُ الظَّالِمِينَ؛[١]

كار آنان به سان شيطان كه به انسان گفت: كافر شو (تا تو را كمك كنم) وقتى كافر شد، گفت من از تو بيزارم من از خداى جهانيان مى‌ترسم. سرانجام كارشان اين شد كه هر دو در آتش دوزخ جاودانه خواهند بود، اين است سزاى ستمگران».

شأن نزول آيه‌

در جنگى كه ميان مسلمانان و قبيله «بنى نضير» رخ داد، رئيس منافقان عبدالله بن ابى به سران بنى نضير پيغام داد كه در موضع خود ثابت بمانيد و مدينه را ترك نكنيد، اگر شما مدينه را ترك كرديد، ما هم نيز همراه شما مدينه را ترك مى‌كنيم و اگر به شما حمله شد، ما شما را يارى مى‌كنيم و قرآن پيام منافقان را به قبيله بنى نضير كه سرگذشت آنان در مثل پيشين گذشت، چنين نقل مى‌كند:

«أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخْوانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ وَ لا نُطِيعُ فِيكُمْ أَحَداً أَبَداً وَ إِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّكُمْ وَ اللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ؛[٢]

مگر نديدى كسانى را كه به نفاق برخاستند و به برادران اهل كتاب خود گفتند اگر اخراج شويد، حتماً با شما بيرون خواهيم آمد و بر ضدّ شما فرمان كسى را نخواهيم پذيرفت و اگر با شما جنگيدند، حتماً شما را يارى خواهيم كرد، خدا را گواهى مى‌دهد كه قطعاً آنان دروغگو مى‌باشند».

سپس خدا در آيه بعد دروغگويى آنان را روشن‌تر مى‌سازد و يادآور مى‌شود كه آنان هرگز به وعده‌هاى پوچ خود وفا نمى‌كنند، نه مدينه را ترك مى‌گويند و نه به يارى بنى نضير مى‌شتابند، و اگر هم يارى كنند، فوراً معركه را ترك مى‌كنند.

«لَئِنْأُخْرِجُوا لا يَخْرُجُونَ مَعَهُمْ وَ لَئِنْ قُوتِلُوا لا يَنْصُرُونَهُمْ وَ لَئِنْ نَصَرُوهُمْ لَيُوَلُّنَّ الْأَدْبارَ ثُمَّ لا يُنْصَرُونَ؛[٣]

اگر يهود اخراج شوند، آنها با ايشان بيرون نخواهند رفت و اگر با آنان جنگيده شود (منافقان) آنها را يارى نخواهند كرد و اگر ياريشان كنند، حتماً در جنگ پشت خواهند كرد و ديگر يارى نمى‌يابند».

تا اينجا نتيجه مى‌گيريم كه حزب نفاق به قبيله بنى‌نضير در مواقع حسّاس و سرنوشت‌ساز، وعده كمك داده بودند؛ امّا به وعده خود عمل نكردند و طرف را ذليل و خوار ساختند.

قرآن يادآور مى‌شود كه اين سرگذشت در امّت‌هاى پيشين نيز نظير داشت تا آنجا كه فرد عابدى در دام شيطان قرار گرفت و شيطان به او وعده كمك كرد؛ ولى هرگز به وعده خود وفا ننمود.

مفسّران مى‌نويسند: عابدى به نام برصيصا از نظر تقوا و پاكى به پايه‌اى رسيده بود كه بيماران را به خانه او مى‌آوردند و درباره آنان دعا مى‌كرد و چه بسا دعاى او مستجاب مى‌شد.

روزى زنى را كه دچار جنون شده بود، به خانه او آوردند تا مدّتى در