ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٨٠ - فراخوانى ازنوع دوم
در ميان عموم تمدّنهاى باستانى قابل شناسايى است. امروزه، آثار بسيارى از اين اقوام موجود است و در كتابخانهها و موزهها از آنها نگهدارى مىشود. ساكنان آن ايّام و آن دنياى پر از بيم و اميد و شگفتى، در دو سوى رودهاى «دجله» و «فرات» را اين اقوام تشكيل مىدادند.
سورىهاى افسانهاى كه از پنج هزار سال پيش از ميلاد در درّههاى سفلاى رود دجله ساكن بودند، اكرىهاى تيرهپوست كه از سه هزار سال پيش از ميلاد، در ناحيه «بابل» اقامت گزيده بودند، ايلاىها يا اجداد ايرانيان كه ردّ پاى آنها را تا قرن چهارم پيش از ميلاد مىتوان گرفت، بابلىهاى ستارهشناس كه بنيانگذار امپراتورى جهان شدند، آشورىها كه نخست تحت سلطه بابل بودند؛ ولى بعدها فاتحان «آسياى غربى» و «مصر» گشتند و بالأخره مادها كه فرّ و شكوهشان تا استيلاى پارسها بر تمام سرزمينهاى آسيايى، زوالپذير نمىنمود؛[١] در ميان خود گونههاى مختلفى از آيينهاى جادويى داشتهاند.
جادو در معناى كلّى، به معناى هر عمل عجيبى است. اصطلاح انگليسى فنون سحرآميز (Witeh eraft) شامل قسمتى از اين گونه پديدههاست و آن هم شامل جادوى خاص است.
جادو يا جادوى خاص يا جادو در معناى جزيى (به عربى، سحر و به انگليسى،Magic ) فنّى است مرموز، براى اثرگذارى بر عالم مادّه با دخالت اراده جادوگر، چه ابتدا كننده باشد و چه براى خنثى كردن جادوى ديگران باشد.[٢]
واژه جادو، در زبان پهلوىJadug بوده است؛ ليكن در پهلوى و نوشتههاى كلاسيك فارسى، از جمله «شاهنامه» كلمه جادو به معنى شخص جادوگر است. عملى كه اين شخص انجام مىدهد جادويى است كه به معنى جادوگرى است؛ يعنى امروز به اشتباه، جادوى را جادو مىگويند و ناچار جادو را جادوگر مىگويند.
واژه مجيك با حروف فارسى در نوشتههاى كهن ايران به چشم مىخورد. مثلًا «اوستا» كتاب مقدّس زرتشتيان اشاره به مغها (روحانيان مهرپرستى) دارد كه بعد از آموزشهاى مجيك به سطح قاگى يا مجيكن نائل مىشدند.
در تقسيمات باستانى، علوم خفيّه يا علوم غريبه، به عنوان يكى از دو شاخه علوم، شناسايى مىشدند. شاخه ديگر، يعنى علوم جليّه به طبّ، منطق، هندسه و غيره مربوط بوده و قوانين مشخّصى داشته است و در كتابها نوشته و در مكاتب تدريس مىشد؛ ولى علوم خفيّه كه علوم غريبه نيز ناميده مىشوند، به نيروهاى مافوق طبيعه مىپردازند و اسرار آن در نزد عالمانش پنهان مىماند.
فنونى را كه از تأثيرات مجيك بحث مىكنند، اين گونه نام برده و معنا و دستهبندى كردهاند:
- علم و فنّ تنويم يا خواب مصنوعى، خواب مغناطيسى يا هيپنوتيسم؛
- جادو (در معناى خاص): ايجاد تغييرى در عالم مادّه به روش فراطبيعى به اراده جاوگر؛
- كيميا: علمى كه در مورد تبديل مس، فلزّات يا حتّى سنگ به طلا بحث مىكند. تلاش در اين زمينه منشأ به وجود آمدن علم شيمى شد؛
- هيميا يا علم و فنّ طلسمها: روش تركيب قواى عالم بالا با موجودات عالم پايين؛
- علم و فنّ اعداد و اوفاق: درباره ارتباط اعداد و حروف مطالب با هم و تشكيل جداول خاصّى به صورت مثلّث يا مربّع و قرار دادن حروف و اعداد در خانههاى آن براى رسيدن به مطالب مختلف به طرزى مخصوص؛
- علم و فنّ خافيه: در مورد چگونگى تغيير و تكثير حروف و اسامى چيزى كه مورد نظر است و استخراج نامهاى ملائكه و شياطين موكّل بر آنها. سپس دعا كردن با وردى كه از آنها تشكيل شده؛
- علم و فنّ احضار ارواح (شبيه ليميا)؛
- ليميا يا علم و فنّ تسخيرات: چگونگى ارتباط با ارواح قدرتمند عالم بالا (شبيه احضار ارواح)؛
مانند تسخير جنّ.
- سيميا: درباره چگونگى تركيب اراده و قواى فيزيكى خاص براى كارهاى عجيب؛
- ريميا؛ اين فن همان تردستى يا چشمبندى در فارسى، شعبده در عربى است. در اين فنّ با استفاده از قواى فيزيكى و خصلتهاى حواسّ