١. تا زمان احساس تشنگى واقعى و احتياج به آب (عطش صادق) آب ننوشيد. عطش صادق در زمان هضم غذا، رقيق نمودن غذا و رساندن آب به ساير اعضاء، جايگزين كردن براى رطوبت‌هاى از دست رفته، رفع يبوست و از بين بردن حرارت بيش از حدّ بدن و تعديل آن ايجاد مى‌شود. در غير اين صورت عطش كاذب است كه الآن را با آب سرد نمى‌توان فرد نشاند و براى رفع آن، آب گرم همراه با عسل بسيار مفيد است. استنشاق هواى سرد، مزه مزه كردن آب خنك و گرداندن آب در دهان و گلو براى رفع عطش كاذب مناسب است.

٢. آب را يك نفس و با سرعت بالا نبايد نوشيد. حدّاقل در سه جرعه بايد آب را بنوشيد.

٤. هرگز در حين غذا خوردن آب ننوشيد، مخصوصاً در مورد غذاهاى چرب و خورشتى و آبكى. ٢. ساعت قبل و يك تا دو ساعت بعد از خوردن غذا نوشيدن آب بلامانع است.

- توجه: اگر كسى با خوردن آب سرد قبل از غذا اشتها پيدا مى‌كند حكايت از كبد و معده داغ دارد كه اين افراد نوشيدن آب قبل از غذا برايشان مفيد است كه البته بايد آب را كم‌كم و جرعه جرعه بنوشند و حتماً آب نيز جوشيده سرد شده باشد.

هنگامى كه لقمه در حفره دهان قرار گرفته و جويده مى‌شود اطلاعات موادّ تشكيل دهنده غذ توسط پرزهاى چشايى و بافت زبان، شناسايى شده (در واقع زبان مانند اسكنر عمل مى‌كند) و به مغز مخابره مى‌شود و مغز با آناليز اين اطلاعات، دستور ساخت يا آزادسازى مواد بيولوژيكى لازم براى هضم و جذب غذا را به اعضاى مختلف بدن مى‌فرستد. آب خوردن در ميان غذا باعث پاك شدن اين اطلاعات از صفحه زبان شده و ارتباط زبان با مغز قطع مى‌شود. خوب جويدن غذا نيز به اين فرايند مهم كمك مى‌كند؛ چون زمان و شرايطى مناسب بريا شناسايى مواد غذايى توسط زبان و ارسال آن به مغز ايجاد مى‌شود. دفعات جويدن غذا ٣٢ تا ٤٨ بار توصيه شده است.

٥. وقتى كه ناشتا هستيد هرگز آب، مخصوصاً آب سرد ننوشيد؛ زيرا در آن هنگام معده خالى است و آب بدون توقف در معده با همان برودتى كه دارد جذب شده و به اعضاى رئيسه بدن مى‌رسد و مى‌تواند موجب ضعف و سستى، استسقا و حتى مرگ دفعى شود. بهترين غذا براى حالت ناشتا مثل صبحانه و افطار، غذاهاى آبكى مثل حليم، آش، آب‌گوشت، كله‌پاچه و شربت عسل با آب گرم است.

٦. نوشيدن آب بلافاصله بعد از كارهاى سنگين، فعاليت‌هاى شديد و جماع ممنوع است؛ چرا كه در اين اوقات اعضاى بدن گرم مى‌شوند و آب را فوراً از معده جذب مى‌كنند و جذب آب سرد توسط آنها قبل از اينكه سرماى آن كم شود، سبب از بين رفتن حرارت غريزى بدن مى‌گردد. بهترين كار در اين شرايط مزه مزه كردن آب خنك در دهان و غرغره آن در حلق است و بعد از اندكى استراحت مختصر كه گرماى بدن كم شود آب معتدل را جرعه جرعه نوشيد.

٧. پس از حمام كردن و خوردن مسهل، مخصوصاً اگر بدن گرم و معده خالى باشد نوشيدن آب مضر است. بعد از حمام كردن، پاها (از مچ به پايين) را به مدت ١- ٢ دقيق در آب سرد نگه داريد كه باعث رفع عطش بعد از استحمام شده و از ايجاد سردرد جلوگيرى مى‌كند.

٨. نوشيدن آب بلافاصله قبل از خواب، حين خواب و بلافاصله بعد از آن، باعث بيمارى‌هاى مغزى و عصبى مى‌گردد.

٩. نوشيدن آب گرم روى غذاى شور، نوشيدن آب سرد روى غذاى گرم و نوشيدن آب سرد بعد از شيرينى، حلوا و ترشى زيان‌آور است.

١٠. نوشيدن آب بعد از خوردن ميوه‌هاى تازه و آبدار مخصوصاً هندوانه، خربزه و انگور بسيار مضر است چون آب موجود در ميوه‌ها با آب نوشيده شده از لحاظ جنس و خاصيت مغاير بوده و اجتماع آنها موجب بيمارى‌هاى خطرناكى مى‌شود.

ولى اگر در شرياط نام برده، عطش بر انسان غلبه كند بايد آب را چند مرتبه مزه مزه و غرغره كرد و اگر اين هم عطش را رفع نكرد بايد اول مقدار كمى غذا مثل نان خورده و سپس مقدارى آب به اندازه‌اى كه عطش او را تسكين دهد به حالت مكيدن بياشامد نه اينكه خود را سيراب كند.

١١. بهترين راه براى سرد كردن آب اين است كه آن را درون ظرفى بريزيد و سپس آن ظرف را روى برف، يخ يا تگرگ بگذاريد و هرگز برف و يخ و تگرگ را داخل آب نيندازيد؛ زيرا كه هر كدام از اين موارد خاصيت، خصوصيت و كيفيت برودت مختلف هستند.

و كليدى‌ترين نكته درباره آب اينكه: آبى كه جوشانيده و سپس سرد شود سبك بوده و هضم آن و عبورش از معده سريع‌تر خواهد بود.

١٢. بهترين ظرف براى نوشيدن آب، پياله چينى يا سفالى صاف، پاكيزه و سفيدرنگى است كه دهانه آن گشاد و ته ظرف تنگ بشاد.

١٣. آشاميدن آب در ظروف قلعى باعث تسكين سريع عطش مى‌شود.

١٤. آشاميدن آب در ظروف مسى قلع‌اندود نشده مى‌تواند مولّد جذام شود.[١]

پى‌نوشت‌ها:

[١]. ر. ك: فيزيولوژى گاتيون.

[٢]. ر. ك: تفسير نمونه.

[٣]. جرجانى، الأغراض، كتاب اوّل، گفتار اوّل، باب ٦.

[٤]. وسيله تقطير مايعات.

[٥]. سيد بهاءالدولهحسن بن قلم بن محمد نوربخش، خلاصه التجارب، ص ١٥٩؛ الأغراض، بخش دوم، جزء دوم، باب ٦.

[٦]. ابن بطوطه بغدادى، تقديم الصحة.

[٧]. خلاصه التجارب، ص ١٥٩.

[٨]. همان.