شيداي روح الله (سيري در زندگي آيت الله حاج آقامجتبي حاج آخوند) - مُهری، محمد جواد - الصفحة ٨٥ - آغاز تحصيلات
فرمانروايان نجد ايران جايگاهي شايان توجه داشته است. به دليل همين اهميت و موقعيت بود که بغستان ـ بيستون ـ جايگاه مقدسي براي پرستش خدايان شد وشاهراه آن، گلوگاه تجاري و ارتباطي مرکز ايران با دنياي بينالنهرين ودروازه ي ماد محسوب شد.[١]بهرهمندي از چنين امتيازاتي باعث شد که به زودي سلسلههاي آريايينژاد، آن را محل توجه قرار داده وشهري عظيمالشأن درآنجا بنا نهند که در منابع ومآخذ تاريخي از آن تحت عنوانهاي مختلف نظيرکامبادانا، کرمانشاه، قرماسين، قرميسن، قرميسان و... ياد کردهاند.
رونق و عظمت کرمانشاه به عصر هخامنشيان واشکانيان باز ميگردد، داريوش بزرگ، نخستين شهريار ايران قبل از اسلام بود که با توجه به اين منطقه ونگارش شرح فتوحات عظيم خود بر صخرهي بيستون، نام اين منطقه را درميان شهرهاي دنياي باستاني ايران جاودانه ساخت.
سلوکيان وجانشينان اسکندر نيز دراين خطه، ياد بودهاي تاريخياي چون معابد وآثار تاريخي از خود به يادگار گذاشتند ودرعهد پارتيان اين منطقه جزو منطقهي پهلويان بوده است، اما تأسيس و رونق فراوان اين شهر از عهد ساسانيان آغاز شد. باني اين شهر بنا به روايت آنها، شا پور ذوالا کتاف ساساني يا قباد بن فيروز بوده است.
صاحب آثار البلاد واخبارالعباد، از کرمانشاهان و قرميسين به عنوان دو ناحيهي نزديک به هم، که بين همدان وحلوان، ودرکنار جادهي زيارتي حجاج است، ياد کرده وباني اين شهر را « قباد بن فيروز» ميداند.[٢]
حمدالله مستوفي ازاين شهر که در آن زمان از رونق افتاده بود، تحت عنوان « قرماسين» ياد ميکند وباني آن را بهرام بن شاپور ذوالاکتاف ساساني ميداند، وميگويد که قباد بن فيروز ساساني، اين شهر را تجديد عمارت کرده وعمارتهاي زيبايي درآن ساخته است.
[١]. ایران درسپیده دم تاریخ ، ص ٧ .
[٢]. آثارالبلادواخبارالعباد، ص ٤٣٣ .