دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٨٤ - ارک
ارک
نویسنده (ها) :
ناهده فوزی
آخرین بروز رسانی :
شنبه ٣٠ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اَرَك، یا اركه، شهر كوچكی در سوریه، واقع در استان حمص. چنانكه در منابع آمده، ارك به هنگام فتح شام توسط مسلمانها، اركه خوانده میشده است (واقدی، ١/ ١٣- ١٨، جم ؛ بلاذری، ١٥٤). برخی از نویسندگان معاصر آن را به صورت اراك آوردهاند (ابونصر، ١٣٤؛ ابوخلیل، ٣٥). فلات حلب در شمال غربی، ورود فرات در شرق آن واقع شده است. شهرهای مجاور آن عبارتند از: تدمر در جنوب غربی، سُخنه در شمال شرقی و سُوی در جنوب شرقی (همو، ٢٦؛ فاعور، ٤٣؛ مونس، ١١١) و نیز عُرْض كه در نزدیكی آن قرار گرفته است (عبدالمؤمن، ١/ ٥٧؛ ابوعبید، ١/ ١٣٩).
در ربیعالآخر ١٣ق ابوبكر سپاهیرا به فرماندهی خالد بن ولید روانۀ شام كرد (واقدی، ١/ ١٣؛ طبری، ٣/ ٤٠٦؛ طلس، ٦٢). زمانی كه خالد بن ولید شهر ارك را در محاصره داشت، بطریقی به نمایندگی از طرف امپراتور روم بر ارك فرمان میراند، و حكیمی سالخورده به نام سمعان كه دانا به علوم پیشینیان بود، پس از آگاهی از مشخصات خالد و سپاهیانش با توجه به نشانههایی كه در كتابهای كهن دیده بود، فتح مسلمانان و شكست رومیان را پیشگویی كرد. وی مردم را از جنگ بر حذر داشت و سفارش به تسلیم شهر كرد. اهالی ارك كه به او اعتماد بسیار داشتند، نزد بطریق شهر رفته، از او تقاضای صلح كردند. سرانجام، نیروهای نظامی رومیان كه پس از محاصرۀ شهر توسط سپاه خالد، در باروی شهر پناه گرفته بودند، بدون هیچ مقاومتی استحكامات دفاعی شهر را به سپاه خالد بن ولید تسلیم داشتند و براساس معاهدۀ صلحی به پرداخت جزیه گردن نهادند. پس از آن سپاه خالد راه سخنه را در پیش گرفت (واقدی، ١/ ١٤؛ بلاذری، همانجا؛ ابناثیر، ٢/ ٤٠٩؛ اكرم، ٣٥٤- ٣٥٥).
ارك در دوران حاكمیت نمایندگان روم، پاسگاه مرزی مسیر عراق به شام بود و رومیان كاروانها را در آنجا متوقف میكردند (واقدی، همانجا).
به گفتۀ یاقوت (١/ ٢١٠)، این شهر دارای نخلستانها و مزارع زیتون فراوان بوده است.
مآخذ
ابن اثیر، الكامل؛
ابوخلیل، شوقی، اطلس تاریخ العربی، دمشق، ١٤٠٥ق/ ١٩٨٥م؛
ابوعبید بكری، عبدالله، معجم مااستعجم، بهكوشش مصطفی سقا، بیروت، ١٤٠٣ق/ ١٩٨٣م؛
ابونصر، عمر، مع الجیش العربی فی صدر الاسلام، بیروت، ١٩٦٩م؛
اكرم، ا.ی.، سیفالله خالد بن ولید، ترجمۀ صبحی جابی، بیروت، ١٤٠٨ق/ ١٩٨٨م؛
بلاذری، احمد، فتوح البلدان، بهكوشش عبدالله انیس طباع، بیروت، ١٤٠٧ق/ ١٩٨٧م؛
طبری، تاریخ؛
طلس، محمد اسعد، تاریخ العرب، بیروت، دارالاندلس؛
عبدالمؤمن، صفیالدین، مراصد الاطلاع، بهكوشش علی محمد بجاوی، بیروت، ١٣٧٣ق/ ١٩٥٤م؛
فاعور، علی و یگران، الاطلس الجدید للعالم، بیروت، ١٩٨٦م؛
مونس، حسین و دیگران، اطلس تاریخ الاسلام، قاهره، ١٤٠٧ق/ ١٩٨٧م؛
واقدی، محمد، فتوحالشام؛
بهكوشش عبدالحمید احمد حنفی، قاهره، ١٣٦٨ق؛
یاقوت، بلدان.
ناهده فوزی