بایَزیدِ دوری (د ٩٨٦ق/ ١٥٧٨م)، فرزند میرنظام، خوش‌نوس مشهور و شاعر ایرانی مقیم هند. وی از نسل امام دوری بود که مزار و خانقاه خاندان او هنوز هم در بغداد برپاست (جغتایی، ١٣١). بایزید را به سبب آنکه در هرات رشد و نمو یافته بود، بایزید هروی نیز می‌نامیده‌اند (عالی، ٤٧).
بایزید از شاگردان برجستۀ میرعلی هروی بود و استاد در بعضی از قطعات خود، او را «فرزند عزتمند، مولانا بایزید...» خطاب کرده است (همو، ٤٨). تاریخ مهاجرت بایزید به هند روشن نیست، اما گفته‌اند: از هنرمندانی بود که با همایون گورکانی به هندوستان رفت (جغتایی، ١٣٢). وی خوش‌نویس دربار اکبرشاه بود و از او لقب «کاتب الملک» گرفت (احماد، ٢/ ٤٩٤؛ بدائونی، ٣/ ٢٢٧). او در خوش‌نویسی نستعلیق کم‌نظیر، و در هندوستان بی‌نظیر بوده است (همانجا). بایزید شعر نیز می‌سرود و «دروی» تخلص می‌کرد و گویا دیوانی نیز داشت که ابیاتی از آن در تذکره‌ها آمده است (ﻧﻜ : همو، ٣/ ٢٢٧-٢٢٨؛ احمد، همانجا).
بایزید در اواخر عمر به زیارت مکه رفت (بدائونی، ٣/ ٢٢٧) که این سفر باید در ٩٨٥ق روی داده باشد (ﻧﻜ : آثار). به گزارش مصطفێ عالی بایزید در ٩٨٦ق در آب غرق شد و درگذشت (ص ٤٧).

آثار

١. کتیبۀ مرمر بنای مسجدی در ایالت ناگور ماروار، به قلم نستعلیق، حاوی ابیاتی به فارسی با رقم و تاریخ «قائله و کاتبه کاتب الملک مشهور بدوری ٩٦٧» (جغتایی، ١٣٠-١٣١). ٢. یک نسخۀ مثنوی امیرخسرو به قلم کتابت جلی خوش با رقم «سلطان بایزیدبن میرنظام مشهور بدوی به تاریخ محرم ٩٧٦ق». این نسخه که متعلق به کتابخانۀ سلیمه بیگم، همسر اکبرشاه بود، بعدها به کتابخانۀ شاه‌جهان انتقال یافت و اینک در کتابخانۀ کپور هند نگهداری می‌شود (همو، ١٣٢؛ بیانی، ١/ ٩٥-٩٦). ٣. قطعه‌ای از یک مرقع در کتابخانۀ اوقاف استانبول به قلم دو دانگ و کتابت خوش با رقم «...سلطان بایزید دوری...» (همو، ١/ ٩٦). ٤. قطعه‌ای به قلم نستعلیق نیم دو دانگ و کتابت جلی خوش با رقم و تاریخ «العبد کاتب الملک المشتهر بدوری غفرذنوبه فی تاریخ شهر شوال سنة ٩٨٥... تحریراً فی مکة المشرفة»، در یک مجموعۀ خصوصی در تهران (همانجا).

مآخذ

احمد، نظام‌الدین، طبقات اکبری، بمبئی، ١٩٢٧م؛
بدائونی، عبدالقادر، منتخب التواریخ، کلکته، ١٨٦٩م؛
بیانی، مهدی، احوال و آثار خوش‌نویسان، تهران، ١٣٤٥ش؛
جغتایی، محمدعبدالله، سرگذشت خط نستعلیق، لاهور، ١٣٩١ق/ ١٩٧٠م؛
عالی، مصطفێ، مناقب هنروران، استانبول، ١٩٢٦م.

مریم همایونی‌افشار