ما بهر دسته از دنياطلبان و آخرت‌طلبان از لطف خود مدد مى‌رسانيم كه لطف و بخشش پروردگارت (از هيچ كس چه مومن و چه كافر) ممنوع نيست (و كسى از ان محروم نخواهد بود) بنابراين خداوند بهمه كمك ميكند و هر كس كه از آن در خط عوامل طبيعى استفاده كند مستفيد و هر كس كه استفاده نكند محروم مى‌ماند.

و لذا گفته‌اند كه رحمت رحمانيه شامل حال مومن و كافر است هر چند كه رحمت رحيميه مخصوص مومنان است و خداوند جهان هم رحمن است و هم رحيم. و بحث ما مربوط به رحمت رحمانيه است.

بهرحال علت ترقى كفار در علم و صنعت معلول زحمت و تلاش انان است چنانچه علت ترقى روحانى و تقرب بحق جل و علا نيز عبادت و بندگى است و كاميابى در دنيا و اخرت نتيجه سعى و كوشش و كار است واقعا كه ايه مباركه سابق (كلا نمد هؤلاء و هؤلاء) چقدر شيرين و عميق و داراى واقعيت است، بنابراين ما نبايد بمجرد دين حق داشتن خود مغرور شويم عامل اصلى ترقى را كه همان سعى و تلاش باشد فراموش كنيم.

[١] دو آيه قبل از آيه فوق درخور توجه و دقت است: مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَهُ فِيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاها مَذْمُوماً مَدْحُوراً. وَ مَنْ أَرادَ الْآخِرَةَ وَ سَعى‌ لَها سَعْيَها وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ كانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُوراً. كُلًّا نُمِدُّ ...