مسايل كابل - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٦٥ - درباره يك آيه شريفه
ولى برهان تمانع همانطوريكه در كتب علمى فقير مذكور است خالى از اشكال نيست و الله العالم.
اهل علم و متتبعين مىتوانند دلايل ديگرى بر وحدانيت بدست بياورند ما در كتابهاى ديگر خود از بيست و چند دليل بر توحيد چند دليل انرا صحيح دانستهايم كه ذكر انها موجب درازى كلام مىشود.
(س- ٦١): چرا مسلمانان از قافله علم و صنعت عقب ماندند؟
(جواب): اختراعات و اكتشافاتى كه مسلمانان در گذشته نمودهاند زياد است كه تاريخ انها را ضبط نموده است ولى عللى بوجود آمد كه باعث پسمانى آنان شد كه بطور نمونه به پارهاى از انها اشاره مىشود.
اول: حمله وحشيانه مغول به سرزمينهاى اسلامى كه بتمدن مسلمانها ضربه مهلكى را وارد آورد و شايد غرب به چنين بلائى هرگز مبتلا نشده باشد.
دوم: فساد خلافت عثمانى كه بالاخره غربيهاى متجاوز و طماع انرا از بين بردند و كشورهاى اسلامى را زير اثر خود درآورده و سپس جهل و خرافات را ترويج كردند بعلاوه اينكه نفاق را بعناوين گوناگون در بين مسلمانان ايجاد كرده و با آسودگى خاطر به استشمار منابع ثروت مسلمانان پرداختند.
سوم: جدائى دين از سياست به تحريك دشمنان اسلام، در اين مورد يك نسبت معكوس كامل بين غرب و مسلمانان در شرق وجود دارد، غربيها تا روزيكه تحت نفوذ كليسا و كشيشها بودند به ترقى صنعتى نرسيده بودند وقتى قدرت استبدادى پاپ را گرفتند زمينه دسترسى بعلوم تجربى را پيدا كردند.