مسايل كابل - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٦٢ - ٦ - تقيه براى اتحاد و دوستى
مفاد كان ناقصه كه با ممكن الوجود بودن انها منافاتى ندارد. (دقت كنيد)
بهرحال اين دليل متقن و مختصر و خللناپذير است بر بطلان دور و تسلسل توقفى ندارد. خلاصه اين برهان چنين است: (واجب الوجود اگر محال نباشد فعلا تحقق دارد چون او ممكن الوجود نيست).
از اين برهان كه بگذاريم ممكن است برهان ديگرى هم بنا بر اصالت وجود اقامه كنيم: تعدد و كثرت با مطلق وجود جمعشدنى است ولى با وجود مطلق ناسازگار است ماوراى وجود مطلق چيزى نيست هرچه فرض كنيد خلاف فرض است و وجود مطلق همان واجب الوجود است. مىبينيد اين استدلال هم مختصر است و موضوعى براى دور و تسلسل باقى نمىگذارد و فقط متوجه باشيد كه بين مطلق وجود، و وجود مطلق اشتباه نكنيد. (فافهم)
(س- ٦٠): لطفا از نظر عقلى محكمترين و متقنترين براهين توحيد را براى مايان بيان كنيد.
(جواب): دلايل و براهينيكه بر توحيد اقامه شده است زياد مىباشد ولى ما در بعضى از كتب كلامى خود ضعف اكثر انها را ذكر كردهايم و قوىترين و محكمترين ادله توحيد بشرح زير است:
١- وحدانيت از راه احديت، يعنى نفى تعدد براساس بساطت و عدم تركب واجب الوجود: اگر دو خدا فرض شود قهرا در وجوب وجود با هم مشترك خواهند بود و بنابراين، تحقق دوئيت انان محتاج بمميز خواهد بود كه هر دو واجب مركب از دو جزء مشترك و مختص ميشود و هر مركب مخلوق است و واجب الوجود نمىشود پس واجب بايد واحد باشد مىبينيد