١ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص

علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٣٢ - روش فیض کاشانی در شرح احادیث غیر فقهی بر اساس کتاب الوافی

امام باقر٧ فرمود: خداوند بزرگ‌تر از آن است که به «وجه» توصیف شود؛ لیکن معنای آن، اين‌گونه است: «هرچیزی نابود می‌شود مگر دین و وجهی که از آن برآید».

سپس در توضیح این روایت می‌نویسد:

یعنی به واسطه وجهی که پیامبر٦، وصی و عقل کامل، بندگان را به سوی خدا و شناخت او رهنمون سازد؛ زیرا وجه چیزی است که مورد مواجهه قرار می‌گیرد. خداوند بندگانش را با خود مواجه می‌سازد و به واسطه پیامبر٦، وصی یا عقل کامل مورد خطاب قرارمی‌دهد.

و فی التوحيد، عنه٧: نَحنُ وجهُ الله الذی لايهلك؛[١]

آن حضرت فرمود: ما وجه خدايیم که نابود نمی‌گردد.

فیض پس از ذکر این روایات و روایات مشابه آن، مطلبی می‌نگارد که با آنچه در الوافی نگاشته، هماهنگ می‌نماید:

حدیثی دیگر از ائمه: روایت گردیده، مبنی بر اين‌كه، ضمیر در وجهه به شیء بازمی‌گردد. بنا بر این معنا، وجه شیء، به هلاکت و نابودی نمی‌انجامد. «وجه شیء»، بر آن سو از شیء اطلاق می‌گردد که رو به خداست.

روح و حقیقت و ملکوت آن است. جایگاه معرفت الهی است که پس از فنای جسم باقی می‌ماند. این دو معنا با یکدیگر نزدیک‌اند و گاه «وجه» به ذات تفسیر می‌گردد.[٢]

چنان‌که ملاحظه می‌شود، سه معنای متفاوت از احادیثی که در تفسیر آیه شریفه Gكُلُّ شَىْ‌ءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُF روایت گردیده، استفاده می‌شود.

١. بنا بر یک روایت: «کلُّ شیءٍ هالکٌ إلا دينُه و الوجهُ الذی يؤتی منه»؛ چنان‌که فیض بیان می‌کند، «الوجهِ الذی یُؤتی منه»، آن وجهی است که پیامبر و وحی و عقل کامل از آن برآمده است. امام معصوم٧، مراد از «وجه» را دین دانسته است و عبارت فیض در این مورد چنین است:

بالوجهِ الذی يؤتی منه الذی يهدِی العبادَ إلی اللهِ تعالی و إلی مَعرفتِه من نبیٍّ أو وصیٍّ أو
عقلٍ کاملٍ؛

دین، پیامبر، وصی و عقل کامل همگی در جهت هدایت بندگان به سوی خدا و معرفت خداست.

قدر مشترک میان «دین» و «الوجه الذی یؤتی منه» همان معرفت است.

٢. بنا بر روایتی دیگر، امام باقر٧ مراد از وجه را اين‌گونه بیان نمود:

نحن وجهُ اللهِ الذی لايهلك.

این روایت نیز مؤید روایات پیشین است. نزول دین و به تبع آن، برانگیختن پیامبر و به تبع آن انتصاب وصی از سوی نبی، همگی به منظور معرفت است.


[١]. سورۀ قصص، آيۀ ٨٨.

[٢]. همان.