روزی امیرالمؤمنین علیه‌السلام به همراه امام حسن مجتبی علیه‌السلام و سلمان وارد مسجد الحرام شد؛ شخص بزرگی (آن مرد حضرت خضر پیامبر علیه‌السلام بود) بر آن حضرت وارد شده و سلام نمود، پس از جواب به امام علی علیه‌السلام گفت: یا امیرالمؤمنین! من از شما سه پرسش دارم اگر جواب دادید خواهم دانست که مردم درباره‌ی شما کاری کرده‌اند که در دنیا و آخرت از بازخواست و عقوبت آن در امان نخواهند بود. امام علیه‌السلام فرمود: بپرس. آن مرد پرسید:
١- وقتی انسان می‌خوابد روحش به کجا می‌رود؟
٢- انسان چگونه مطلبی را به یاد می‌آورد و یا فراموش می‌کند؟
٣- چرا فرزند انسان به دایی و یا عمویش شباهت پیدا می‌کند؟.
امام علی علیه‌السلام به امام حسن مجتبی علیه‌السلام فرمود: پاسخ او را بده.
قال علیه‌السلام:
أما ما سألت عنه من أمر الانسان اذا نام أین تذهب روحه، فان روحه متعلقة بالریح و الریح متعلقة بالهواء الی وقت ما یتحرک صاحبها للیقظة، فان أذن الله تعالی برد تلک الروح علی صاحبها جذبت تلک الروح الریح و جذبت تلک الریح الهواء، فرجعت الروح فأسکنت فی بدن صاحبها، و ان لم یأذن الله عزوجل برد تلک الروح علی صاحبها، جذب الهواء الریح، و جذبت الریح الروح، فلم ترد علی صاحبها الی وقت ما یبعث.
و أما ما ذکرت من أمر الذکر و النسیان، فان قلب الرجل فی حق و علی الحق طبق، فان صلی الرجل عند ذلک علی محمد و آل محمد صلاة تامة، انکشف ذلک الطبق عن ذلک الحق فأظلم القلب و ذکر الرجل ما کان نسی، فان لم یصل علی محمد و أو نقص من الصلاة علیهم، انطبق ذلک الطبق علی ذلک الحق، فأظلمالقلب و نسی الرجل ما کان ذکره.
و أما ما ذکرت من أمر المولود الذی یشبه أعمامه و أخواله، فان الرجل اذا أتی اهله یجامعها بقلب ساکن و عروق هادئة، و بدن غیر مضطرب [ف] اسکنت تلک النطفة فی جوف الرحم، خرج الولد یشبه أباه و أمه، و ان هو أتاها بقلب غیر ساکن و عروق غیر هادئة و بدن مضطرب اضطربت النطفة فوقعت فی حال اضطرابها علی بعض العروق، فان وقعت علی عرق من عروق الأعمام أشبه الولد أعمامه و ان وقعت علی عرق من عروق الأخوال أشبه الولد أخواله.
فقال الرجل: أشهد أن لا اله الا الله، و لم أزل أشهد بها و أشهد ان محمدا رسول الله و لم أزل أشهد بذلک، و أشهد أنک وصی رسوله و القائم بحجته - و أشار الی أمیرالمؤمنین علیه‌السلام - و لم أزل أشهد بها، و أشهد أنک وصیه و القائم بحجته - و أشار الی الحسن علیه‌السلام - و أشهد أن الحسین بن علی وصی أبیک، و القائم بحجته بعدک، و أشهد علی علی بن الحسین أنه القائم بأمر الحسین بعده، و أشهد علی محمد بن علی أنه القائم بأمر علی بن الحسین بعده، و أشهد علی جعفر بن محمد أنه القائم بأمر محمد بن علی، و أشهد علی موسی بن جعفر أنه القائم بأمر جعفر بن محمد، و أشهد علی علی بن موسی أنه القائم بأمر موسی بن جعفر، و أشهد علی محمد بن علی أنه القائم بأمر علی بن موسی، و أشهد علی علی بن محمد أنه القائم بأمر محمد بن علی، و أشهد علی الحسن بن علی أنه القائم بأمر علی بن محمد، و أشهد علی رجل من ولد الحسن بن علی و لا یسمی حتی یظهر فی الأرض أمره فیملأها عدلا کما ملئت جورا، أنه القائم بأمر الحسن بن علی، و السلام علیک یا أمیرالمؤمنین و رحمة الله و برکاته، ثم قام و مضی.
فقال أمیرالمؤمنین علیه‌السلام: یا أبامحمد اتبعه فانظر أین یقصد؟ فخرج الحسن علیه‌السلام فی أثره، قال: فما کان الا أن وضع رجله خارجا من المسجد فما دریت أین أخذ من أرض الله عزوجل؟ فرجعت الی أمیرالمؤمنین علیه‌السلام فأعلمته، فقال، یا أبامحمد
أتعرفه؟ فقلت: الله تعالی و رسوله و أمیرالمؤمنین أعلم. فقال: هو الخضر علیه‌السلام [١] .
امام حسن علیه‌السلام فرمود:
(اما در مورد اینکه پرسیدی وقتی انسان می‌خوابد روحش به کجا می‌رود؟ جوابش این است که تا زمانی که انسان در خواب است، روح با باد در ارتباط است و باد با هواء در ارتباط است. وقتی خداوند اجازه می‌دهد که آن روح نزد صاحبش برگردد آن روح باد را جذب کرده، به سمت خود می‌کشد و آن باد نیز هواء را جذب می‌کند. در این موقع روح برمی‌گردد و در بدن صاحب خود قرار می‌گیرد. و اگر خداوند اجازه‌ی بازگشت روح را به بدن صاحبش ندهد، هوا باد را جذب می‌کند و باد نیز روح را به سمت خود می‌کشد و روح تا وقت برانگیخته شدن در قیامت به بدن صاحبش بر نمی‌گردد.
اما آن پرسشی که درباره‌ی فراموشی و یادآوری داشتی، جوابش این است که قلب انسان در جعبه‌ی کوچکی قرار دارد و در روی آن جعبه یک طبق قرار گرفته است. اگر انسان در وقت فراموشی بر محمد و آل محمد صلوات بفرستد، طبق از روی جعبه کنار می‌رود و قلب روشن می‌شود و انسان آنچه را فراموش کرده بیاد می‌آورد، اما اگر صلوات نفرستد و یا صلوات ناقص بفرستد آن طبق کاملا بر آن جعبه منطبق و بسته می‌شود و قلب در تاریکی فرو می‌رود و انسان آنچه را به یاد داشته (یا بیاد آورده بود) فراموش می‌کند.
و اما سؤالت درباره‌ی شباهت کودک به عموها و دائی‌هایش، جوابش این است که اگر انسان با دلی آسوده و عروق و رگ‌های آرام و بدنی غیر مضطرب با همسرش نزدیکی کند، نطفه در درون رحم قرار می‌گیرد و نوزاد شبیه به پدر و مادر خویش می‌شود، ولی اگر با دلی ناراحت و عروق غیر آرام و بدن مضطرب با همسرش نزدیکی کند، نطفه نیز، مضطرب و ناآرام شده و با این حال بر یکی از سلسله‌ی عروق قرار می‌گیرد، حال اگر بر روی رگی از رگ‌های عموها قرار گیرد، نوزاد شبیه عموهایش می‌شود و اگر بر روی رگ‌های دایی‌ها قرار گیرد، شبیه دایی‌ها می‌شود.
مرد گفت: شهادت می‌دهم به وحدانیت خدا، و قبلا نیز وحدانیت خدا را قبول داشتم. و شهادت می‌دهم به رسالت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله و سلم و در گذشته نیز بر این اعتقاد بودم و شهادت می‌دهم که شما وصی پیامبر و جانشین او هستید و به أمیرالمؤمنین علیه‌السلام اشاره کرد، و قبلا نیز این مطلب را قبول داشتم، و شهادت می‌دهم که شما وصی و جانشین او هستید و به امام حسن علیه‌السلام اشاره کرد. و شهادت می‌دهم که حسین بن علی بعد از شما وصی و جانشین پدر شما است و شهادت می‌دهم که علی بن الحسین جانشین حسین است و شهادت می‌دهم که محمد بن علی جانشین علی بن الحسین است و شهادت می‌دهم که جعفر بن محمد جانشین محمد بن علی است و شهادت می‌دهم که موسی بن جعفر جانشین جعفر بن محمد است و شهادت می‌دهم که علی بن موسی جانشین موسی بن جعفر است و شهادت می‌دهم که محمد بن علی جانشین علی بن موسی است و شهادت می‌دهم که علی بن محمد جانشین محمد بن علی است و شهادت می‌دهم که حسن بن علی جانشین علی بن محمد است و شهادت می‌دهم که مردی از فرزندان حسن بن علی عسکری علیه‌السلام که گفتن نام و کنیه‌ی او تا زمانی که ظهور نکرده است جایز نیست و وقتی ظهور کند زمین را پر از عدل می‌کند در حالی که پر از جور شده باشد، جانشین حسن بن علی است. و سلام و رحمت و برکات خدا بر تو ای امیرالمؤمنین. سپس برخاست و رفت.
امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: یا أبامحمد! دنبال او برو و ببین کجا می‌خواهد برود؟ امام مجتبی علیه‌السلام به دنبال او رفت و گفت، همین که پایش را از مسجد بیرون گذاشت دیگر نفهمیدم به کجا رفت و در کدام وادی از زمین غایب شد. و به خدمت امیرالمؤمنین علیه‌السلام برگشتم و حضرت را مطلع کردم. پدرم فرمودند: او را شناختی؟ گفتم: خدا و رسولش و امیرالمؤمنین بهتر می‌دانند. حضرت فرمودند: او خضر علیه‌السلام بود.

[~hr~]پی نوشت ها:
(١) ١- اثبات الوصیة، ص ١٣٦، و ١٣٧ باب امام حسن علیه‌السلام.
٢- اثبات الهداة، ج ٢، ص ٢٨٣، ح ٧٢.
٣- احتجاج، ج ٢، ص ١٠، ح ١٤٨.
٤- اصول کافی، ج ١، ص ٥٢٥، و ٥٢٦، ح ١.
٥- الغیبة شیخ طوسی، ص ١٥٤ و ١٥٥، ح ١١٤ به نقل از اصول کافی.
٦- المحاسن (للبرقی) ج ٢، ص ٣٣٢، ح ٩٩ (کتاب العلل من المحاسن)
٧- بحارالأنوار، ج ٣٦، ص ٤١٥، ح ١، و ج ٥٨، ص ٣٦، ح ٨.
٨- ترجمه‌ی غیبت نعمانی، ص ٥٣.
٩- تفسیر برهان، ج ٤، ص ٧٧، ح ١.
١٠- تفسیر قمی، ج ٢، ص ١٨ و ص ٢٢٠.
١١- تفسیر نور الثقلین، ج ٥، ص ٥٥١، ح ١٠، و ج ٣، ص ٢١٨، ح ٤٣٤ و ج ٤، ص ١٧٨، ح ٣٦.
١٢- حلیة الابرار، ج ٣، ص ٣٤.
١٣- دلایل الامامة طبری، ص ٦٩ و ٧٠.
١٤- علل الشرایع، ج ١، ص ١٢٠.
١٥- عیون اخبار الرضا، ج ١، ص ١٢٦، ح ٣٥.
١٦- کمال الدین، ج ١، ص ٣١٤ الی ٣١٥، ح ١، ب ٢٩.
١٧- کنز الدقایق، ج ١٤، ص ٢٢٧، سوره‌ی الطارق و ج ١١، ص ٣١٠، و ج ١٠، ص ١٨٩.
١٨- مدینة المعاجز، ج ٣، ص ٣٤٢، الی ٣٤٥ ح ٨٥ / ٩٢٣.
١٩- مسند الامام المجتبی، ص ١١٩، ح ٢٥، و ص ٥٠٤، ح ١، ص ٥٨٢، ح ٢٢.
٢٠- وسایل الشیعه، ج ٧، ص ١٩٩، ح ١ / ٩١٠٦، ب ٣٧.