دانشنامه امام حسن علیه السلام - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٧٩٢ - معنای سیاست
معنای سیاست
روزی مردی نزد امام حسن مجتبی علیهالسلام آمده و از آن حضرت پرسید: نظر شما دربارهی سیاست چیست؟
امام حسن علیهالسلام در پاسخ او فرمود:
«أن تراعی:
(١) حقوق الله.
(٢) و حقوق الأحیاء.
(٣) و حقوق الاموات».
یعنی: «معنای سیاست، این است که (سه دسته از حقوق را)، مراعات کنی:
(١) حقوق خداوند متعال را
(٢) حقوق زندگان را
(٣) حقوق مردگان را».
سپس، امام حسن علیهالسلام، نحوهی رعایت هر یک از حقوق سه گانه را، اینچنین توضیح داد:
(١)
حقوق خداوند متعال، آن است که:
١. آنچه که از تو خواسته است (چه واجب، چه مستحب)، آن را انجام دهی.
٢. آنچه را که (از انجام آن) تو را نهی کرده است (چه حرام چه مکروه)، آن را ترک کنی.
(٢)
حقوق زندگان، آن است که:
١. وظایف خود را نسبت به برادران دینی خود، انجام دهی.
٢. در خدمتگذاری به همکیشان خود، درنگ نکنی.
٣. نسبت به رهبر مسلمین، تا وقتی که نسبت به مردم اخلاص (پیوند خالصانه و بیشایبه) دارد، اخلاص داشته باشی.
٤. هرگاه، (رهبر مسلمین) از راه راست منحرف شد، فریاد اعتراض خود را نسبت به او بلند کنی.
(٣)
حقوق مردگان، آن است که:
١. از نیکیهای آنها، یاد کنی.
٢. از بدیهای آنها، چشم پوشی کنی.
زیرا که آنها خدایی دارند، که از کردارشان حسابرسی میکند[١] .
(١) حیاة الحسن علیهالسلام ج ١، ص ٤٢؛ طبق نقل سیرهی چهارده معصوم علیهمالسلام، صص ٢٩٥،٢٩٦ (با تغییر و تصرف).