پس از آن که معاویه به امام حسن علیه‌السلام نامه‌ای نوشت مبنی بر اینکه حکومت را به وی تسلیم کند. امام حسن علیه‌السلام در مقام اتمام حجت با یاران خود خطبه‌ای ایراد نموده و فرمود:
قال علیه‌السلام:
انا والله ما ثنانا عن اهل الشام شک و لا ندم و انما کنا نقاتل اهل الشام بالسلامة و الصبر فشیبت السلامة بالعداوة و الصبر بالجزع و کنتم فی مسیرکم الی صفین و دینکم امام دنیاکم و اصبحتم الیوم و دنیاکم امام دینکم الا و قد أصبحتم بین قتیلین قتیل بصفین تبکون له و قتیل بالنهروان تطلبون بثاره فاما الباکی فخاذل
و اما الطالب فثائر الا و ان معاویة دعانا لأمر لیس فیه عز و لا نصفة، فان اردتم الموت رددناه علیه و حاکمناه الی الله عزوجل بظبا السیوف و ان اردتم الحیاة قبلناه و اخذنا لکم الرضی فناداه الناس من کل جانب البقیة البقیة [١] .
امام حسن علیه‌السلام فرمود:
(فرمود: والله که ما را هیچ گونه شک و پشیمانی‌یی از اهل شام باز نداشته است، بلکه ما با اهل شام با صلح و شکیبایی می‌جنگیدیم، ولی صلح ما در برابر عداوت پیشه‌گی معاویه و شکیبایی ما با بی‌تابی و دست به هر کار زدن در جنگ از طرف معاویه از توان افتاد. و شما هنگام رفتن به سوی صفین، چنان بودید که دینتان فرا روی دنیای شما بود، اما امروزه چنان شده‌اید که دنیای‌تان فرا روی دینتان است. و چنان هراسان شده‌اید که میان دو کشته مانده‌اید، یکی کشته‌های صفین که برایش گریانید و دیگری کشته‌های نهروان که خون‌خواه اویید، آن که می‌گرید، خواهان شکست ماست، و آن که خون‌خواه است شورشی است.
بدانید که معاویه ما را به موضوعی فراخوانده است که او را در آن اقتدار و انصافی نیست، پس اگر طالب مرگ هستید، آن را به سوی او باز می‌گردانیم، و با قبضه‌ی شمشیر او را به داوری خدا می‌سپاریم. و اگر خواهان زندگی هستید، او را خواهیم پذیرفت و رضایت شما را فراهم خواهیم کرد، که مردم از همه طرف فریاد زدند: ما طرفدار ماندن هستیم نه جنگ و مردن، صلح‌نامه را امضاء کن.)

[~hr~]پی نوشت ها:
(١) ١- اسد الغابة، ج ٢، ص ١٣.
٢- التشریف بامنن، ص ٣٦٢، ح ٥٣٠.
٣- الکامل، ج ٣، ص ٢٧٢.
٤- بحارالأنوار، ج ٧٥، ص ١٠٦، ح ١٠، و ج ٤٤، ص ٢١، ح ٥.
٥- تاریخ دمشق (ابن‌منظور)، ج ٧، ص ٣٥.
٦- تاریخ دمشق (ترجمة الاما الحسن علیه‌السلام)، ص ١٧٨، خ ٣٠٣.
٧- تحف العقول، ص ٢٣٤.
٨- فضایل الخمسه، ج ٣، ص ٢٩٦.
٩- مجالس السنیة، ج ٢، ص ٢٦٢، م ٨.
١٠- مسند الامام المجتبی علیه‌السلام، ص ٥٥٤، ح ٥، و ص ٧٢١، ح ٤٧.
١١- موسوعة المصطفی و العترة، ج ٥، ص ٢٣٧ و ص ٢٠٨ و ص ١٩٥.
١٢- نهایة الأرب، ج ٧، ص ١٤.