بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٣ - علامت دوم، عدم صحت سلب و صحت آن، و صحت حمل و عدم آن

متن: ٢- اذا لم يصحّ عندنا الحمل الاوّلىّ نجرّب ان نحمله هذه المرّة بالحمل الشّايع الصّناعي الّذى ملاكه الاتّحاد وجودا و التّغاير مفهوما.

و حينئذ، فان صحّ الحمل علمنا ان المعنيين متّحدان وجودا سواء كانت النّسبة التّساوى او العموم من وجه او مطلقا و لا يتعيّن واحد منها بمجرّد صحّة الحمل.

و ان لم يصحّ الحمل و صحّ السّلب علمنا انّهما متباينان.

ترجمه:

طريق دوّم‌

طريق دوّم اينستكه وقتى حمل اوّلى صحيح نبود آزمايش مزبور را اين بار از راه حمل شايع صناعى انجام مى‌دهيم.

ملاك اين حمل همانطوريكه قبلا گفتيم آنستكه موضوع و محمول از نظر وجود و تحقّق خارجى با هم متّحد بوده و مفهوما متغاير باشند.

و در اين هنگام اگر حمل صحيح بود معلوم مى‌شود كه هردو معنا با هم از حيث وجود متّحد مى‌باشند اعمّ از آنكه نسبت بين آندو تساوى بوده يا عموم من وجه و يا عموم مطلق باشد.

البتّه بايد توجّه داشت كه بمجرّد صحّت حمل هيچ كدام از اين سه نسبت متعيّن نبوده بلكه امر مردّد بين آنها است.

و بهرتقدير در صورتيكه حمل ياد شده صحيح نبوده بلكه سلب صحّت داشت معلوم مى‌شود كه دو معناى مذكور با هم متباين هستند.

بيان مراد

قوله: نجرّب ان نحمله هذه المرّة: ضمير مفعولى در « نحمله » به لفظ مشكوك راجع است.

قوله: الّذى ملاكه الاتحاد وجودا: ضمير در « ملاكه » به حمل شايع صناعى راجع بوده و مراد از « اتّحاد » در وجود، اتّحاد مصداقى مى‌باشد.

قوله: و حينئذ: يعنى و حين ان نجرّب الحمل بالحمل الشّايع الصّناعى.

قوله: علمنا ان المعنيين متّحدان: مقصود از « معنيين » معناى ارتكازى و