بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٧٥ - مختار مرحوم مصنف و دليل ايشان بر آن

الواجب لاثبات وجوب الفعل خارج الوقت لانّ دليل التّوقيت غير صالح لتقييد اطلاق دليل الواجب الّا فى صورة التّمكّن، و مع الاضطرار الى ترك الفعل فى الوقت يبقى دليل الواجب على اطلاقه.

و هذا الفرض هو الّذىّ يظهر من الكفاية لشيخ اساتذتنا الآخوند قدّس سرّه، و لكنّه فرض بعيد جدّا.

على، انّه مع هذا الفرض لا يصدق الفوت و لا القضاء، بل يكون وجوبه خارج الوقت من نوع الاداء.

ترجمه:

استدراك‌

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايد:

بلى، ممكنست بتوان فرض ذيل را تصوير نمود اگرچه البتّه در شرع انور وقوع آن بعيد بنظر مى‌رسد و آن اينستكه: فرض مى‌كنيم دليل دالّ بر توقيت كه منفصل از دليل بر اصل واجب است مقيّد به تمكّن مى‌باشد مثل اينكه مولى به بنده‌اش ابتداء بگويد: صم و سپس اظهار نمايد: اجعل صومك يوم الجمعة ان تمكنت يا در آن اطلاقى نباشد كه دو صورت تمكّن و عدمش را شامل گردد بلكه قدر متيقّن از آن صورت تمكّن باشد و بهرتقدير در ايندو فرض ممكنست بگوئيم:

اگر مكلّف فعل را در وقت نتوانست بجاى آورد در خارج وقت مى‌تواند به اطلاق دليل اوّل تمسّك كرده و لزوم اتيان آن را اثبات كند چه آنكه دليل توقيت صلاحيّتش براى تقييد اطلاق دليل اوّل تنها نسبت بصورت تمكّن مى‌باشد باينمعنا لزوم رعايت وقت و اتيان فعل در آن صرفا در صورتى است كه مكلّف از آن متمكّن باشد امّا در فرضى كه وى مضطرّ شد بآنكه فعل را در وقت ترك كند تقييد به وقت منتفى شده و اطلاق دليل واجب بقوّت خود باقى مى‌ماند و مقتضايش اينستكه بر مكلّف لازم است پس از انقضاء وقت فعل را بعنوان قضاء اتيان نمايد.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايد:

فرضى كه ذكر شد از كفايه مرحوم آخوند يعنى استاد اساتيد ما ظاهر مى‌گردد ولى همانطوريكه ابتداء بآن اشاره نموديم فرض مزبور بنظر بعيد مى‌رسد و