بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٩ - استعمال لفظ مشترك در بيش از يك معنا

الفانى فى كلّ من المعنيين و هو محال بالضّرورة، فانّ الشيئ الواحد لا يقبل الّا وجودا واحدا فى النّفس فى آن واحد.

الا ترى، انّه لا يمكن ان يقع لك ان تنظر فى مرآة واحدة الى صورة تسع المرآة كلّها و تنظر فى نفس الوقت الى صورة اخرى تسعها ايضا، انّ هذا المحال.

و كذلك النّظر فى اللّفظ الى معنيين، على ان يكون كلّ منهما قد استعمل فيه اللّفظ مستقلّا و لم يحك الّا عنه.

نعم، يجوز لحاظ اللّفظ فانيا فى معنى فى استعمال، ثمّ لحاظه فانيا فى معنى آخر فى استعمال ثان مثل ما تنظر فى المرآة الى صورة تسعها، ثمّ تنظر فى وقت آخر الى صورة اخرى تسعها.

و كذا يجوز لحاظ اللّفظ فى مجموع معنيين فى استعمال واحد و لو مجازا مثلما تنظر فى المرآة فى آن واحد الى صورتين لشيئين مجتمعين و فى الحقيقة انّما استعملت اللّفظ فى معنى واحد هو مجموع المعنيين و نظرت فى المرآة الى صورة واحدة لمجموع الشّيئين.

ترجمه:

دنباله دليل مرحوم مصنّف براى مختار خود

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

بنابراين تقريرى كه نموديم ممكن نيست لفظ واحدى را در بيش از يك معنى استعمال نمود بلكه صرفا در يك معنا بايد بكار رود چه آنكه استعمال لفظ در دو معنا بطور مستقلّ و عليحدّه بنحوى كه هركدام از آندو بطورى از لفظ اراده شده باشند كه گويا صرفا خودش مراد بوده و با آن معناى ديگرى مقصود نيست مستلزم آنست كه هريك از دو معنا اصالة و حقيقتا ملحوظ باشد و اين امر باعث آن مى‌شود كه در آن واحد لفظ را دو مرتبه به تبع معنا اعتبار كرده باشيم و معناى آن اينستكه:

دو لحاظ در آن واحد بر ملحوظ واحد اجتماع كرده‌اند.

و مقصود از ملحوظ واحد لفظ است كه در هريك از دو معنا فانى نموده‌ايم و بديهى است كه در استعمال و آن واحد فناء يك لفظ در دو معنا امكان‌پذير نبوده‌