٦٧٦ ه. ق). وى نابغه فقه و سرآمد فقهاى شيعه مى‌باشد و از شاهكارهاى فقهى وى كتاب‌ مختصر نافغ‌ و كتاب‌ شرائع الاسلام‌ است كه ٧٠٠ سال است در ميان فقها دست به‌دست مى‌گردند و به نظر اعجاب و تجليل ديده مى‌شوند.

و در زمينه تالى محقق، شهيد اول شمس الدين محمدبن مكى را بايد شمرد كه در سال هفتصد و هشتاد و شش هجرى قمرى در دمشق به جرم تشيع كشته شد و از شاهكارهاى فقهى او كتاب‌ لمعه دمشقيه‌ است كه پس از گرفتارى در هفت روز در زندان نوشته است و هم شيخ جعفر كاشف الغطاء نجفى متوفاى سال ١٢٢٧ را بايد شمرد و از شاهكارهاى فقهى وى كتاب كشف الغطاء است.

ج- شيخ مرتضى انصارى ششترى (متوفاى ١٢٨١ ه. ق). وى علم اصول فقه را تنقيح فرموده مجارى اصول عمليه را كه مهم‌ترين بخش اين فن است محرر ساخت و اكنون بيشتر از صد سال است كه مكتب وى پيش فقهاى شيعه داير است.

د خواجه نصير الدين طوسى (متوفاى سال ٦٧٦ ه. ق) وى اولين كسى است كه علم كلام را به شكل فنى كامل درآورد و از شاهكارهاى وى كتاب‌ تجريد الكلام‌ است كه بيشتر از هفتصد سال مى‌باشد اعتبار خود را در ميان اهل فن حفظ كرده است و شروح و حواشى بى شمار از عامه و خاصه بر آن نوشته شده. خواجه، علاوه بر نبوغى كه در علم كلام دارد در فلسفه و رياضيات نيز يكى از نوابغ عصر خود به شمار مى‌رود و بهترين گواه آن تاليفات ارزنده‌اى است كه در همه علوم عقليه دارد و رصدخانه مراغه هم از آثار اوست.

ه- صدر الدين محمد شيرازى (متولد ٩٧٩- ١٠٥٠ ه. ق)، وى اولين فيلسوفى است كه مسائل فلسفه را (پس از آن كه قرن‌ها در اسلام سير كرده بود) از حالت پراكندگى درآورده مانند مسائل رياضى روهم چيد.

و از اين روى اولا: امكان تازه‌اى به فلسفه داده شد كه صدها مسئله فلسفى كه در فلسفه قابل طرح نبود مطرح و حل شود و ثانيا: يك سلسله از مسائل عرفانى (كه تا آن‌