هم‌چنين سلاطين آق قويونلو و قره قويونلو كه در تبريز حكومت مى‌كردند [٢] و دامنه حكمرانى شان تا فارس و كرمان كشيده مى‌شد و هم‌چنين حكومت فاطميين نيز ساليان دراز در مصر برپا بود.

البته قدرت مذهبى جماعت با پادشاهان وقت تفاوت مى‌كرد؛ چنان‌كه پس از برچيده شدن بساط فاطميين و روى كار آمدن سلاطين آل ايوب صفحه برگشت و شيعه مصر و شامات، آزادى مذهبى را به كلى از دست دادند و جمع كثيرى از شيعه از دم شمشير گذشتند. [٣]

و از آن جمله شهيد اول محمدبن محمد مكى، يكى از نوابغ فقه شيعه در سال ٧٨٦ هجرى در دمشق به جرم تشيع كشته شد. [٤]

هم‌چنين شيخ اشراق شهاب الدين سهروردى در حلب به جرم فلسفه به قتل رسيد. [٥]

روى هم رفته در اين پنج قرن، شيعه از جهت جمعيت در افزايش و از جهت قدرت و آزادى مذهبى تابع موافقت و مخالفت سلاطين وقت بوده‌اند و هرگز در اين مدت، مذهب تشيع در يكى از كشورهاى اسلامى، مذهب رسمى اعلام‌

[١] . تاريخ كامل و ابى‌الفداء، ج ٣

[٢] . تاريخ حبيب السير

[٣] . تاريخ حبيب السير و ابى‌الفداء و غير آنها

[٤] . روضات الجنات و رياض العلماء به نقل ريحانة الادب، ج ٢، ص ٣٦٥

[٥] . روضات و كتاب مجالس و وفيات الاعيان‌