امام حسن مجتبى عليه السلام (آن حضرت و برادرش امام حسين عليه السلام) دو فرزند اميرالمؤمنين على عليه السلام بودند از حضرت فاطمه عليها السلام دختر پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و پيغمبر اكرم بارها مى‌فرمود كه حسن و حسين فرزندان منند و به پاس همين كلمه على عليه السلام به ساير فرزندان خود مى‌فرمود: «شما فرزندان من هستيد و حسن و حسين فرزندان پيغمبر خدايند [١].»

امام حسن عليه السلام سال سوم هجرت در مدينه متولد شد [٢] و هفت سال و اندى جد خود را درك نمود و در آغوش مهر آن حضرت به سر برد و پس از رحلت پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله كه با رحلت حضرت فاطمه سه ماه يا شش ماه بيشتر فاصله نداشت تحت تربيت پدر بزرگوار خود قرار گرفت.

امام حسن عليه السلام پس از شهادت پدر بزرگوار خود به امر خدا و طبق وصيت آن حضرت، به امامت رسيد و مقام خلافت ظاهرى را نيز اشغال كرده نزديك به شش ماه به اداره امور مسلمين پرداخت و در اين مدت معاويه كه دشمن سرسخت (على) و خاندان او بود و سال‌ها به طمع خلافت (در ابتدا به‌نام خون‌خواهى خليفه سوم و اخيراً به دعوى صريح خلافت) جنگيده بود به عراق كه مقر خلافت امام حسن عليه السلام بود لشكر كشيد و جنگ آغاز كرد واز سوى ديگر سرداران لشكريان امام حسن را تدريجاً با پول‌هاى گزاف و نويدهاى فريبنده اغوا نمود و لشكريان را بر آن حضرت شورانيد [٣].

[١] . مناقب ابن‌شهرآشوب، ج ٤، ص ٢١ و ٢٥ و ذخائر العقبى، ص ٦٧ و ١٢١.

[٢] . مناقب ابن‌شهرآشوب، ج ٤، ص ٢٨؛ دلائل الامامة طبرى (چاپ نجف سال ١٣٦٩ هجرى) ص ٦٠؛ فصول المهمه، ص ١٣٣؛ تذكرة الخواص، ص ١٩٣؛ تاريخ‌يعقوبى (چاپ نجف سال ١٣١٤ هجرى) ج ٢، ص ٢٠٤ و اصول كافى، ج ١، ص ٤١٦.

[٣] . ارشاد مفيد، ص ١٧٢؛ مناقب ابن‌شهرآشوب، ج ٤، ص ٣٣ و فصول المهمه، ص ١٤٤.