بالاخره آن حضرت به صلح مجبور شده خلافت ظاهرى را با شرايطى (به شرط اين‌كه پس از درگذشت معاويه دوباره خلافت به امام حسن عليه السلام برگردد و خاندان و شيعيانش از تعرض مصون باشند) به معاويه واگذار نمود [١].

معاويه به اين ترتيب خلافت اسلامى را قبضه كرد و وارد عراق شده و در سخنرانى عمومى رسمى شرايط صلح را الغاء نموده‌ [٢] و از هر راه ممكن استفاده كرده سخت‌ترين فشار و شكنجه را بر اهل بيت و شيعيان ايشان روا داشت.

امام حسن عليه السلام در تمام مدت امامت خود كه ده سال طول كشيد در نهايت شدت و اختناق زندگى كرد و هيچ‌گونه امنى حتى درداخل خانه خود نداشت و بالاخره در سال پنجاه هجرى به تحريك معاويه به‌دست همسر خود مسموم و شهيد شد [٣].

امام حسن عليه السلام در كمالات انسانى يادگار پدر و نمونه كامل جد بزرگوار خود بود و تا پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله در قيد حيات بود، او و برادرش در كنار آن حضرت جاى داشتند و گاهى آنان را بر دوش خود سوار مى‌كرد.

عامه و خاصه از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله روايت كرده اندكه درباره حسن و حسين عليهما السلام فرمود: [٤] «اين دو فرزند من امام مى‌باشند خواه برخيزند و خواه بنشينند» (كنايه است از تصدى مقام خلافت ظاهرى وعدم تصدى آن) و روايات بسيار از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و اميرالمؤمنين على عليه السلام در امامت آن حضرت بعد از پدر بزرگوارش،

[١] . ارشاد مفيد، ص ١٧٢؛ مناقب ابن‌شهرآشوب، ج ٤، ص ٣٣؛ الامامة والسياسة، ج ١، ص ١٦٣؛ فصول المهمه، ص ١٤٥ و تذكرة الخواص، ص ١٩٧

[٢] . ارشاد مفيد، ص ١٧٣؛ مناقب ابن‌شهرآشوب، ج ٤، ص ٣٥ و الامامة و السياسه، ج ١، ص ١٦٤

[٣] . ارشاد مفيد، ص ١٧٤؛ مناقب ابن‌شهرآشوب، ج ٤، ص ٤٢؛ فصول المهمه، ص ١٤٦ و تذكرة الخواص، ص ٢١١

[٤] . ارشاد مفيد، ص ١٨١ و اثبات الهداه، ج ٥، ص ١٢٩ و ١٣٤