خرد گذاشته شده بود البته در اين روزگاران دراز براى بشريت درك و مفهوم مى‌شد بلكه همه افراد مردم كه با جهاز تعقل مجهز مى‌باشند آن را تفصيلا درك مى‌كردند چنان‌كه لزوم آن را در جامعه خود درك مى‌كنند.

و به عبارت روشن‌تر، قانون كامل مشتركى، كه بايد سعادت جامعه بشرى را تأمين كند و بايد بشر از راه آفرينش و تكوين به سوى آن هدايت شود، اگر تكويناً به عهده خرد گذاشته شده بود هر انسان با خردى آن را درك مى‌كرد چنان‌كه سود و زيان و ساير ضروريات زندگى خود را درك مى‌كند، ولى از چنين قانونى تاكنون خبرى نيست و قوانينى كه خود به خود يا با وضع يك فرد فرمانروا يا افراد يا ملل كه تاكنون درجامعه‌هاى بشرى جريان يافته، براى جمعى مسلم و براى غير آنان غير مسلم است و دسته‌اى از آن بااطلاع و دسته‌اى بى اطلاع مى‌باشند و هرگز همه مردم كه در ساختمان بشرى مساوى و همه با خرد خدادادى مجهزند درك مشتركى در اين باب ندارند.

شعور مرموزى كه وحى ناميده مى‌شود

با بيان گذشته روشن شد كه قانونى را كه سعادت جامعه بشرى را تأمين كند خرد درك نمى‌كند و چون به مقتضاى نظريه هدايت عمومى وجود چنين دركى در نوع انسانى ضرورى است ناگزير دستگاه درك كننده ديگرى در ميان نوع انسانى بايد وجود داشته باشد كه وظايف واقعى زندگى را به آنان بفهماند و در دسترس همگان گذارد و اين شعور و درك كه غير از عقل و حس مى‌باشد، شعور وحى ناميده مى‌شود.

البته لازمه پيدايش چنين نيرويى در انسانيت اين نيست كه درهمه افراد پيدا شود چنان‌كه نيروى تناسل در انسانيت آفريده شده ولى درك لذت ازدواج و مهيا شدن براى آن تنها در افرادى پيدا مى‌شود كه به سن بلوغ برسند و شعور وحى در افرادى كه ظهور نكرده شعورى است مرموز، چنان‌كه درك لذت ازدواج براى افراد نابالغ انسان‌