خواهد فهميد كه يگانه شاهراهى كه هدايتى واقعى و كامل را در بردارد همان راه نفس اوست و راهنماى حقيقى وى كه خداى اوست او را موظف مى‌دارد كه خود را بشناسد و همه راه‌ها را پشت سر انداخته راه نفس خود را در پيش گيرد و به خداى خود از دريچه نفس خود نگاه كند كه مطلوب واقعى خود را نخواهد يافت.

و از اين روى پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد: «هركه خود را شناخت خدا را شناخت». [٢]

و نيز مى‌فرمايد: «كسانى از شما خدا را بهتر مى‌شناسد كه خود را بهتر مى‌شناسد». [٣]

و اما برنامه سير و سلوك اين راه آيات قرآنى بسيارى است كه به ياد خدا امر مى‌كند مانند اين‌كه مى‌فرمايد: «مرا ياد كنيد تا شما را ياد كنم‌ [٤]». و غير آن واعمال صالحه‌اى است كه كتاب و سنت تفصيل داده‌اند و در اختتام آن فرموده‌اند: «از پيغمبر خود پيروى كنيد» [٥]. و چگونه ممكن و متصور است اسلام راهى را راه خدا تشخيص دهد مردم را به پيمودن آن توصيه نكند يا آن‌را بشناساند ولى از بيان برنامه آن غفلت كند يا اهمال ورزد و حال آن‌كه خداى متعال دركلام خود مى‌فرمايد:

ما قرآن را به سوى تو نازل كرديم در حالى‌كه بيان روشنى است نسبت به هر چيزى كه بدين و دنياى مردم ارتباط دارد. [٦]

[١] . مائده، آيه ١٠٥.

[٢] . من عرف نفسه، عرف ربه.

[٣] . اعرفكم بنفسه، اعرفكم بربه.

[٤] . بقره، آيه ١٥٢.

[٥] . احزاب، آيه ٢١.

[٦] . نحل، آيه ٨٩.