٢- تعليل. مثل‌ وَ اذْكُرُوهُ كَما هَداكُمْ‌ بقره: ١٩٨. يعنى او را ياد كنيد زيرا شما را هدايت كرده است ابن هشام در مغنى گويد: گروهى بدان قائلند و اكثر آنرا نفى كرده و گفته‌اند كاف بمعناى تعليل نميايد و گروهى آنرا مشروط بوجود «ما» دانسته‌اند چنانكه در آيه گذشت ولى حق اين است كه كاف بدون «ما» هم براى تعليل آيد مثل‌ وَيْكَأَنَّهُ لا يُفْلِحُ الْكافِرُونَ‌ قصص: ٨٢. يعنى تعجب كن زيرا كفّار رستگار نميشوند (تمام شد).

طبرسى رحمه اللّه كاف را در آيه تشبيه دانسته است.

٣- تأكيد كه آنرا زائد نيز گويند.

مثل‌ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‌ءٌ شورى: ١١.

در مغنى و اقرب الموارد گفته تقدير آيه اين است «ليس مثله شى‌ء» و اگر زايد نباشد معنى چنين ميشود: مثل خدا را مثلى نيست و آن اثبات مثل براى خداست و محال ميباشد، اين هشام اضافه كرده كه زيادت كاف براى تأكيد نفى مثل است زيرا زيادت حرف بحكم تكرار جمله است ابن جنّى گفته: چون بخواهند در نفى فعل مبالغه كنند گويند: «مثلك لا يفعل».

در مجمع فرموده كاف زائد و براى تأكيد نفى است در كشّاف گفته: آن براى مبالغه در نفى است وقتيكه‌