وصف «السّيّئ» ميرساند كه مكر فى نفسه گاهى سيّئ است و گاهى حسن ايضا آيات‌ فَوَقاهُ اللَّهُ سَيِّئاتِ ما مَكَرُوا غافر: ٤٥. أَ فَأَمِنَ الَّذِينَ‌ مَكَرُوا السَّيِّئاتِ أَنْ يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ‌ نحل: ٤٥.

[در اينجا لازم است بسه مطلب اشاره شود:] ١- در بسيارى از آيات آنگاه كه نسبت مكر بخدا داده شده مكر در مرتبه ثانى است يعنى اوّل مكر بد كاران در مقابل دين حق و دستور خداوند است سپس مكر خدا و آن دو جور است مجازات و غير آن مثلا در آيه‌ وَ يَمْكُرُونَ‌ وَ يَمْكُرُ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ‌ انفال: ٣٠. مراد از «يَمْكُرُونَ» حيله و تدبير مشركين است كه ميخواستند حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله را بكشند يا زندانى كنند و يا تبعيد نمايند و مراد از «يَمْكُرُ اللَّهُ» همان تدبير خداوند است كه آنحضرت را مأمور بهجرت نمود.

ايضا در آيه‌ وَ مَكَرُوا وَ مَكَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ‌ آل عمران: ٥٤.

كه مراد از مكر اول حيله يهود است درباره كشتن عيسى عليه السّلام و منظور از مكر اللّه نجات دادن عيسى از دست آنها است.

ولى در آياتى نظير وَ مَكَرُوا مَكْراً وَ مَكَرْنا مَكْراً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ. فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ مَكْرِهِمْ‌ أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَ قَوْمَهُمْ أَجْمَعِينَ‌ نمل: ٥٠- ٥١. منظور از مكر اوّل طفره زدن و انحراف كفّار است از پيروى حضرت صالح عليه السّلام و غرض از مكر دوّم هلاكت و عذاب آنهاست كه همگى از بين رفتند و مكر خدا نتيجه طبيعى مكر آنها بود چنانكه فرموده: «فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ مَكْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَ قَوْمَهُمْ» و نيز روشن ميكند كه مكر خدا همان «دمرنا» است.

ايضا: إِذا لَهُمْ‌ مَكْرٌ فِي آياتِنا قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ‌ مَكْراً يونس: ٢١.

٢- در اينگونه آيات نسبت مكر بخدا اشكالى ندارد كه مكر خدا همان تدبير خدا و تقديراتى است كه منجرّ